Börn í fyrirrúmi
Á Umhuga.is getur þú nálgast á einum stað upplýsingar um helstu þætti í uppeldi og aðstæðum barna og unglinga sem hafa áhrif á geðheilsu þeirra á uppvaxtarárunum og þá um leið seinna í lífinu. Þú finnur hér einnig upplýsingar um þunglyndi og kvíða og upplýsingar um hvert er hægt að leita til að fá aðstoð.
Upplýsingarnar eru ætlaðar foreldrum og öðrum uppalendum, fagfólki sem vinnur með börnum og unglingum á einn eða annan hátt og ekki síst börnum og unglingum sem vilja fræðast um þessi mál.
Efninu hér á vefnum er ekki ætlað að vera tæmandi. Þeir sem vilja glöggva sig betur geta fundið ítarlegri umfjöllum í heimildalista. Heimildirnar eru flokkaðar eftir efni og eru fengnar úr vísindaritum. Þær eru ætlaðar jafnt fagfólki og öðrum sem áhuga hafa á dýpri fróðleik um einstök efni. Enn fremur eru hér safn tengla inn á vefsetur annarra stofnana og félaga, innlendra sem erlendra, með gagnlegum upplýsingum.
Auk þessa ítarefnis bjóða aðstandendur verkefnisins upp á fyrirlestra og námskeið fyrir áhugafólk og fagfólk þar sem farið verður nánar út í einstaka efnisþætti, allt eftir séróskum hópa og vinnustaða. Til dæmis geta foreldrafélög og félög aðstandenda barna og unglinga með hegðunarvandamál og/eða geðraskanir beðið um slíka fræðslu. Nánari upplýsingar veitir Salbjörg Bjarnadóttir, verkefnisstjóri hjá Landlæknisembættinu, s. 510 1900 , salbjorg@landlaeknir.is.
Umhuga.is er forvarnarverkefni á vegum Þjóðar gegn þunglyndi og samstarfsaðila þess. Þjóð gegn þunglyndi hefur frá stofnun beint spjótum sínum að þunglyndi og sjálfsvígum fullorðinna, m.a. í samstarfi við European Alliance Against Depression. Nú verður forvarnaraðgerðum beint að aðstæðum barna og unglinga.
Október 2008
Hvert leita ég?
- Ef þú ert barn eða unglingur og hefur liðið mjög illa lengi þá eru margir sem geta hjálpað þér, bæði í fjölskyldu þinni og í skólanum. Eins ef það eru alvarleg vandamál í fjölskyldunni sem þú vilt að lagist.
- Ef þú þekkir barn sem virðist eiga í vanda af geðrænum eða félagslegum toga eru ýmsar leiðir færar fyrir þig til að leita aðstoðar fyrir barnið.
Þeir sem nærtækast er að leita til:
- Foreldrar. Langflest börn og ungmenni eiga foreldra sem þau geta leitað til ef vanda ber að höndum eða þeim líður illa á sálinni. Einnig er gott að geta leitað til annarra nákominna, s.s. eldri systkina, ömmu, afa eða annarra náinna ættingja sem maður getur treyst. Stundum eru þessir leiðir ekki færar og þá er hægt að snúa sér annað.
- Leikskólakennarar hafa reynslu og þekkingu til að sjá ef eitthvað fer úrskeiðis í færni barns, það fylgir ekki eftir jafnöldrum eða nær sér ekki á strik félagslega. Mikilvægt er að góð samvinna sé milli leikskóla og foreldra þannig að hægt sé að bregðast sem fyrst við þroskafráviki barns og það fái í kjölfar aðstoð við hæfi.
Víða kemur sálfræðingur eða félagsráðgjafi frá þjónustumiðstöðvum eða félagsþjónustu á reglulega fundi með starfsfólki leikskóla, fara yfir stöðu barna í vanda og setja upp stuðningsúrræði í samráði við foreldra og leikskólakennara ef með þarf.
Ef þeir sem vinna á leikskólum verða varir við vanrækslu eða ofbeldi í nánasta umhverfi barns ber þeim að tilkynna það til barnaverndar.
- Kennarar sjá oft fyrstu merki vanlíðanar hjá börnum og geta oft beint þeim í réttan farveg með því að vera í góðu sambandi við barnið og foreldra þess. Kennarar hafa líka dyggan stuðning frá öðrum fagstéttum sem vinna innan skólans.
Ef þeir sem vinna í skólum verða varir við vanrækslu eða ofbeldi í nánasta umhverfi barns ber þeim að tilkynna það til barnaverndar.
- Námsráðgjafar starfa í öllum skólum og hafa góða yfirsýn yfir margs konar úrræði. Þeir geta oft gefið góð ráð og þeir hlusta á börn og ungmenni sem af einhverjum ástæðum eru í vanda með lærdóm, félagsleg tengsl eða þjást af vanlíðan.
Námsráðgjafar halda trúnað við börn en ef um alvarlegan misbrest í uppeldi, s.s. vanrækslu eða ofbeldi, er að ræða ber þeim að hafa samband við foreldra, heilsugæslu eða barnavernd.
- Skólahjúkrunarfræðingar eru fulltrúar heilsugæslunnar innan skólanna. Þangað geta öll börn leitað með sár, verki, spurningar varðandi kynfræðslu, einelti, líkamlegt heilbrigði og sálræna líðan. Skólahjúkrunarfræðingar koma einnig oft að fræðslu í lífsleikni.
Skólahjúkrunarfræðingar halda trúnað við börn en ber að hafa samband við foreldra, heilsugæslu eða barnavernd ef þeir telja að öryggi barna sé ógnað á einhvern hátt.
- Skólasálfræðingar starfa við alla grunnskóla en þangað er börnum vísað þegar kennarar, foreldrar, skólahjúkrunarfræðingar eða námsráðgjafar hafa rætt við börnin og telja að barnið þurfi meiri stuðning. Skólasálfræðingar aðstoða einnig kennara og annað starfsfólk við að sinna hagsmunum nemenda í vanda.
Aðrir sem geta hjálpað
Heilsugæslan. Allir landsmenn eiga aðgang að heilbrigðisþjónustu og sinnir heilsugæslan frumþjónustu. Þar vinna þverfagleg teymi heilbrigðisstarfsfólks sem taka á líkamlegum og geðrænum vandamálum og greiða fyrir félagslegum úrræðum. Yfirleitt þarf að panta tíma en einnig hafa stöðvar lausa tíma daglega til að taka á málum sem koma snöggt upp á. Ef heilsugæslan telur að mál þurfi frekari úrvinnslu vísar hún þeim til viðeigandi sérfræðinga.
Skólahjúkrunarfræðingar tilheyra heilsugæslu síns umdæmis og eru í reglulegu sambandi og geta fengið frekari stuðning fyrir barn eða fjölskyldu þess ef með þarf.
Bráðamóttaka geðdeilda LSH við Hringbraut. Þangað er hægt að leita með bráðan geðrænan vanda sem upp kemur í fjölskyldum og er opið þar alla virka daga kl. 9-23 og um helgar kl. 13-21. Eftir matsviðtal er hvert mál sett í sinn farveg hjá viðeigandi fagstétt
Sérfræðingar á eigin stofum. Margir sérhæfðir fagaðilar í málefnum barna og fjölskyldna þeirra, s.s. geðlæknar, sálfræðingar, félagsráðgjafar, geðhjúkrunarfræðingar, iðjuþjálfar og sjúkraþjálfarar vinna á eigin stofum. Skrá um þessa aðila er að finna í gulu síðunum í símaskrá.
Sjá einnig umfjöllun um meðferðarmöguleika á þessum vef:
Þjónustumiðstöðvar og félagsþjónusta eru einnig í boði á landsvísu. Þangað geta fjölskyldur í vanda leitað vegna ýmiss konar félagslegan vanda. Það sama á við þegar barn lendir í vanda vegna alvarlegs hegðunarvanda, afbrota eða vímuefnaneyslu.
Fjölskyldumiðstöðin Háaleitisbraut 13 er rekin af Rauða krossi Íslands, velferðarsviði Reykjavíkurborgar með stuðningi frá heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytunum. Þar er boðið upp á ókeypis viðtöl í 3-8 skipti fyrir fjölskyldur sem glíma við hvers konar vanda, t.d. varðandi sambúð hjóna, uppeldi barna, umgengi eftir skilnað o. fl. Öllum er heimilt að leita þar aðstoðar og vert er að taka fram að engar upplýsingar eru geymdar. Sími: 511-1599
Vímulaus æska / Foreldrahús býður upp á stuðning fyrir foreldra sem eiga börn sem glíma við áfengis- eða vímuefnavanda. Boðið er upp á foreldrafræðslu, foreldrahópa, stuðningshópa fyrir börn alkóhólista og stuðningshópa fyrir börn eftir meðferð. Aðsetur er að Borgartúni 6, Reykjavík. Sími: 511-6161 og Foreldrasíminn er 581-1799. Netfang:vimulaus@vimulaus.is
Sjónarhóll er ráðgjafarmiðstöð fyrir fjölskyldur barna með sérþarfir. Aðsetur er að Háaleitisbraut 11-13, Reykjavík. Sími: 535-1900. Netfang: sjonarholl@sjonarholl.net
ADHD-samtökin eru til stuðnings börnum og fullorðnum með athyglisbrest, ofvirkni og skyldar raskanir, sem og fjölskyldum þeirra. Aðsetur er að Háaleitisbraut 13, Reykjavík, og er skrifstofan er opin kl. 10-15 mánudaga til fimmtudaga og til hádegis á föstudögum. Sími: 581-1110. Netfang: adhd@adhd.is
Barnageð er félag foreldra og áhugafólks um geðraskanir barna og unglinga.Tilgangur félagsins er að gæta hagsmuna barna og unglinga með geðraskanir og aðstandenda þeirra á öllum sviðum, að stuðla að fræðslu og forvörnum meðal félagsmanna og almennings og veita félagslegan stuðning börnum og unglingum með geðraskanir og nánustu fjölskyldu þeirra.
Frekari upplýsingar um Barnageð má fá hjá félaginu í síma 695-5200 eða með því að senda tölvupóst á barnaged@barnaged.is
Október 2008
