Fylgjum hjartanu, sameinumst í fjölbreytninni!

Þann 9. júní nk. kynna Mannréttindaskrifstofa Íslands og félags- og tryggingamálaráðuneytið niðurstöður könnunar á viðhorfum almennings til mismununar á Íslandi og ýta átaki gegn mismunun Fylgdu hjartanu, sameinumst í fjölbreytninni! formlega úr vör. Kynningin fer fram í Hringborðsstofu, Þjóðmenningarhúsi, kl. 14. Aðgangur er ókeypis og öllum opinn. Félags- og tryggingamálaráðherra, Árni Páll Árnason, tekur til máls ásamt fulltrúum Mannréttindaskrifstofu Íslands og Capacent Gallup.

Skildi vera minnst á einelti?  Ég ætla að mæta og kynna mér það.

Ánægjulegar og mikilvægar fréttir

Borgarstjórn samþykki að mannréttindastjóra og mannauðsstjóra verði falið að skoða og gera úttekt á viðbragðsáætlunum borgarstofnanna gegn einelti. Horft verði til skóla, leikskóla, félagsmiðstöðva, frístundaheimila sem og allra starfsstöðva Reykjavíkurborgar.

Mannréttindastjóri og mannauðsstjóri skili tillögum til borgarráðs sem miði að því að:

 1) mæta markmiðum Forvarnarstefnu Reykjavíkurborgar sem kveður á um að ekkert barn/unglingur í Reykjavík eigi að þola einelti.

2) allar borgarstofnanir hafi virka viðbragðsáætlun gegn einelti

3) móta ferli og viðbrögð borgarinnar þegar eineltisáætlanir stofnanna hennar bregðast.

 Úr ræðu OS:

 ,,Samkvæmt nýjustu foreldrakönnun Menntasviðs segjast 21% foreldra barn sitt hafa orðið fyrir einelti í skólanum, 36% foreldra voru frekar eða mjög ósátt við hvernig tekið var á málinu. Allir foreldrar voru einnig spurðir hvort þeir vissu til þess að komið hefði upp eineltismál í skóla barna þeirra sem þeir myndu eftir – tæp 58% þeirra svöruðu því játandi, 41% þeirra sögðu að fljótt og vel hefði verið tekið á málinu, 36% sögðu ,,vel en ekki nógu fljótt” og 22,6% sögðu einfaldlega að skólinn hefði ekki tekið á málinu.

 Í skólastefnu Reykjavíkurborgar er kveðið á um að einelti skuli ekki liðið í skólum borgarinnar. Allir skólar setja sér eineltisáætlun eða eru með hina viðurkenndu áætlun OLWEUS. Samkvæmt foreldrakönnun er misbrestur á því að þær séu nægilega virkar og því er mikilvægt að þriðji aðili, á borð við mannréttindastjóra, leggi kalt mat á það hvort viðbragðsáætlanir starfsstöðva borgarinnar bera árangur. Samþykkt tillögunnar er áfangasigur í baráttunni gegn einelti. Þess ber að geta að í öllum rannsóknum á einelti kemur í ljós að það beinist mest gegn börnum foreldra sem eru í lægri tekjuhópum. Því er full ástæða til að skerpa á stefnu borgarinnar og herða á viðbragðsáætlunum gegn einelti nú þegar sýnt er að þrengist um hjá mörgum barnafjölskyldum í borginni”.

VR – Vellíðan í vinnu.

Vellíðan í vinnu

Þú átt rétt á því að þér líði vel í vinnu. Gott starfsumhverfi stuðlar að aukinni vellíðan á vinnustað og góðum starfsanda. Í þessum kafla er fjallað um margt það sem hefur áhrif á vellíðan þína í vinnunni og hvernig bregðast skuli viði komi upp alvarleg vandamál.

Hér er m.a fjallað um einelti á vinnustað en það er skilgreint sem tíðar og neikvæðar athafnir sem beitt er af einum einstaklingi eða fleiri gegn vinnufélaga sem á erfitt með að verja sig. Þessar athafnir valda þeim einstaklingi sem fyrir þeim verður mikilli vanlíðan og grafa undan sjálfstrausti hans.

Hér er líka fjallað um  kynferðislega áreitni en hún felst m.a. í óæskilegru líkamlegri snertingu, óvelkomnum aðdróttunum, bröndurum, athugasemdum um útlit eða grófum munnsöfnuði.

Einelti

Einelti á vinnustað er skilgreint sem tíðar og neikvæðar athafnir sem beitt er af einum einstaklingi eða fleiri gegn vinnufélaga sem á erfitt með að verja sig. Þessar athafnir valda þeim einstaklingi sem fyrir þeim verður mikilli vanlíðan og grafa undan sjálfstrausti hans.

Að gera lífið óbærilegt

Það eru margar aðferðir sem gerendur nota til að gera þolendum lífið óbærilegt; rógburður t.d. slúður, illt umtal og sögusagnir sem beitt er til að grafa undan mannorði þolanda, rangar ásakanir um frammistöðu í starfi, stöðug og óréttlát gagnrýni, niðurlæging í viðurvist annarra, særandi ummæli og nafnaköll, beinar munnlegar eða líkamlegar hótanir, aukið vinnuálag, niðrandi skírskotun til aldurs, kyns eða litarháttar, persónulegar móðganir, háð, árásargirni, stöðugar breytingar á vinnuaðferðum eða vinnutíma, skemmdarverk, tafir í vinnu, útilokun frá veislum, fundum eða ferðum og jafnvel kynferðisleg áreitni.

Allir geta orðið fyrir því að vera lagðir í einelti. Einelti á vinnustað einkennist af röð atvika í stað eins ákveðins atburðar. Eineltið getur því staðið yfir í margar vikur eða mánuði áður en sá sem fyrir því verður áttar sig á því að hann er orðinn fórnarlamb eineltis.

Sá sem stendur fyrir einelti getur verið samstarfsmaður, undir- eða yfirmaður. Það má finna nokkra sameiginlega þætti í fari gerenda eineltis, s.s. skort á sjálfstrausti, óöryggi, félagslega vanhæfni eða vanhæfni til stjórnunar. Til að fela þessa vanhæfni grípur gerandi oft til þess ráðs að varpa henni yfir á vinnufélaga sinn, t.d. með því að leyna hann upplýsingum, gagnrýna hann stöðugt eða bera röngum sökum.

Hvers vegna?

Einelti getur átt sér stað á hvaða vinnustað sem er, einnig þar sem vinnuaðstæður er taldar vera til fyrirmyndar. Þó eru ýmsir þættir sem geta stuðlað að einelti á vinnustað, t.d. þegar samkeppni meðal starfsmanna er mikil, ótti er við uppsagnir, öfund ríkir meðal starfsmanna, stöðuhækkanir eru á kostnað annarra, skortur er á þjálfun starfsmanna, lítil virðing er borin fyrir öðrum og skoðunum þeirra, vinnuaðstæður eru slæmar eða henta illa, breytingar eru gerðar á skipulagi, vinnuálag er of mikið, markmiðin of háleit, stjórnun ómarkviss eða í formi valdbeitingar og upplýsingaflæði lélegt.

Reglugerð
um aðgerðir gegn einelti á vinnustað

I. KAFLI
Gildissvið og orðskýringar.
1. gr.
Gildissvið.

Reglugerð þessi gildir um aðgerðir gegn einelti á vinnustað sem lög nr. 46/1980, um
aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, gilda um.

2. gr.
Markmið.

Markmiðið með þessari reglugerð er að innan vinnustaða verði stuðlað að forvörnum og
aðgerðum gegn einelti á vinnustöðum.

3. gr
Orðskýringar.

Í reglugerð þessari er merking eftirfarandi hugtaka sem hér segir:

a. Einelti: Ámælisverð eða síendurtekin ótilhlýðileg háttsemi, þ.e. athöfn eða hegðun
sem er til þess fallin að niðurlægja, gera lítið úr, móðga, særa, mismuna eða ógna og
valda vanlíðan hjá þeim sem hún beinist að. Kynferðisleg áreitni og annað andlegt eða
líkamlegt ofbeldi fellur hér undir. Hér er ekki átt við skoðanaágreining eða
hagsmunaárekstur sem kann að rísa á vinnustað milli stjórnanda og starfsmanns eða
tveggja eða fleiri starfsmanna enda leiði slíkur skoðanaágreiningur eða
hagsmunaárekstur ekki til þeirrar háttsemi sem lýst er hér að framan.

b. Vinnuverndarfulltrúi á vinnustað: Fulltrúi í öryggisnefnd, sá sem hefur verið kosinn
öryggistrúnaðarmaður eða skipaður öryggisvörður skv. II. kafla laga nr. 46/1980, um
aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum. Enn fremur er átt við aðra aðila sem
starfa að vinnuvernd innan vinnustaðar.

II. KAFLI

Skyldur atvinnurekanda.
4. gr.

Almennt ákvæði.
Atvinnurekandi skal skipuleggja vinnu þannig að dregið sé úr hæ ttu á að þæ r aðstæ ður
skapist í vinnuumhverfi sem leitt geti til eineltis eða annarrar ótilhlýðilegrar háttsemi.
Atvinnurekandi skal gera starfsfólki það ljóst að einelti og önnur ótilhlýðileg háttsemi er
óheimil á vinnustað. Atvinnurekanda ber skylda til að láta slíka háttsemi á vinnustað ekki
viðgangast og skal hann leitast við að koma í veg fyrir ótilhlýðilega háttsemi sem hann fæ r
vitneskju um, í samráði við vinnuverndarfulltrúa á vinnustaðnum þegar við á.

5. gr.
Áhættumat og forvarnir.

Atvinnurekandi ber ábyrgð á að gerð sé áæ tlun um öryggi og heilbrigði á vinnustað sem
felur í sér almennt áhæ ttumat og áæ tlun um forvarnir, sbr. XI. kafla laga nr. 46/1980, um
aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum. Við gerð áhæ ttumatsins skal meðal annars
meta aðstæ ður í vinnuumhverfinu sem geta leitt til eineltis. Grípa skal til viðeigandi aðgerða í
samræmi við niðurstöður áhæ ttumatsins til að draga úr eða koma í veg fyrir að slíkar aðstæ ður
komi upp á vinnustaðnum. Atvinnurekandinn skal hafa samráð við vinnuverndarfulltrúa við
gerð áhæ ttumats og áæ tlun um forvarnir.

III. KAFLA
Viðbrögð við upplýsingum um einelti.

6. gr.
Tilkynningaskylda starfsmanns.

Starfsmaður sem hefur orðið fyrir eða hefur vitneskju um einelti á vinnustað skal
upplýsa atvinnurekanda eða vinnuverndarfulltrúa vinnustaðarins um það. Skal starfsmaðurinn
vera reiðubúinn að skýra mál sitt nánar ef ástæ ða þykir til.

7. gr.
Viðbrögð atvinnurekanda.

Atvinnurekandi skal bregðast við eins fljótt og kostur er komi fram ábending eða
kvörtun um einelti á vinnustað. Hið sama gildir þegar rökstuddur grunur er um að einelti eða
önnur ótilhlýðileg háttsemi í garð starfsmanna eða stjórnenda eigi sér stað innan
vinnustaðarins. Meta skal aðstæ ður í samvinnu við vinnuverndarfulltrúa vinnustaðarins,
utanaðkomandi ráðgjafa, ef með þarf, og aðra er málið varðar. Atvinnurekandi skal grípa til
viðeigandi ráðstafana og fylgja því eftir að einelti endurtaki sig ekki á vinnustaðnum.

IV. KAFLI
Ýmis ákvæði.

8. gr.
Eftirlit.

Vinnueftirlit ríkisins hefur eftirlit með framkvæmd reglugerðar þessarar, sbr. 82. gr. laga
nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum, með síðari breytingum.

9. gr.
Viðurlög.

Brot á ákvæ ðum reglugerðar þessarar geta varðað viðurlögum skv. 99. gr. laga nr.
46/1980, um aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum, með síðari breytingum.

10. gr.
Kæruheimild.

Um kæ ruheimildir á grundvelli þessarar reglugerðar fer skv. 98. gr. laga nr. 46/1980, um
aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum, með síðari breytingum.

11. gr.
Gildistaka.

Reglugerð þessi, sem sett er með heimild í 37. gr., e-lið 38. gr., 65. gr., 65. gr. a og 66.
gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum, með síðari
breytingum, að fenginni umsögn stjórnar Vinnueftirlits ríkisins, öðlast þegar gildi.
Félagsmálaráðuneytinu, 2. desember 2004