Vinanet, spjall fyrir alla

Vinanet, spjall fyrir alla – http://vinanet.is/

Spjallið opnar formlega 1. febrúar

Hvað er vinanet?

Vinanet er nýtt samstarfsverkefni Hjálparsíma Rauða krossins 1717 og Ungmennadeildar Reykjavíkurdeildar Rauða krossins. Vinanet er hugsað sem spjall fyrir ungt fólk á aldrinum 16-25 ára sem af einhverjum ástæðum hefur einangrað sig frá samfélaginu. Ætlunin er að ná til þessa hóps með aðstoð Internetsins en það er sá vettvangur þar sem auðvelt er að ná til sem flestra. Á Vinaneti getur fólk rætt saman á uppbyggilegan hátt um hin ýmsu málefni. Einu sinni í mánuði verða hittingar meðal þeirra sem eru á spjallinu ásamt sjálfboðaliðum og verður ýmislegt skemmtilegt gert eins og fara saman í bíó, í keilu, á skauta, á kaffihús og svo framvegis.

Hlutverk sjálfboðaliða er að halda utan um spjallið og sjá til þess að notendur spjalli saman á jákvæðum nótum ásamt því að ýta undir að allir taki virkan þátt – bæði í spjallinu og í mánaðarlegum hittingum utan netheima. Sjálfboðaliðar verkefnisins hafa setið grunnnámskeið Vinanets og fengið þjálfun í viðtalstækni.

Vinanet verður opið alla sunnudaga og þriðjudaga milli kl. 18:00-21:00 á slóðinni www.vinanet.is. Ungt fólk á aldrinum 16-25 er hvatt til þess að skoða síðuna, skrá sig og taka þátt í spjallinu.

Nýr notandi

Til að geta tekið þátt í spjallinu og skoðað vini á netinu þarft þú að vera innskráður notandi. Þú þarft að skrá nafnið þitt, kennitöluna þína og netfangið þitt. Kennitalan og netfang þitt kemur hvergi fram á síðunni og Rauði krossinn mun ekki gefa upplýsingar um notendur til þriðja aðila. Það er mjög mikilvægt að notendur gefi upp virkt netfang því upplýsingar um síðuna eru sendar á það. Hver notendaumsókn er skoðuð sérstaklega og hafir þú fengið höfnun er lag að breyta umsókn þinni í samræmi við athugasemdir vefstjóra og senda aftur.

Vinir á netinu

Þú getur breytt þínum upplýsingum hvenær sem er – það er stuttur texti um þig, áhugamál, aldur og fleira. Ráðlegt er að notendur gefi ekki upp persónulegar upplýsingar á netinu. Mælt er með að notendur nýti hittinga Vinanets til að skiptast á persónulegum upplýsingum svo sem símanúmerum og/eða tölvunetföng ef vilji er fyrir því.

Reglur

- Aðgát skal höfð í nærveru sálar
- Síðan er ætluð fyrir ungt fólk á aldrinum 16-25 ára
- Síðan er ekki fyrir fólk í makaleit
- Brottvísunarsök ef fólk virðir ekki þessar reglur og hagar sér óviðeigandi eða ósiðlega

Skráning á spjall	Vinir á netinu
Tenglar Vísir Lýðheilsustöð Jerico Heimili og skóli Rauði Kross Íslands Fleiri tenglar	Hittingar Test Fleiri

Einelti með nýjum miðlum

Umboðsmaður barna

Einelti með nýjum miðlum

Hvað er til ráða?

 

Einelti hefur margvíslegar birtingarmyndir:

 

* Munnlegt ofbeldi – Uppnefni, stríðni eða niðurlægjandi athugasemdir. Þeir sem beita ofbeldinu hvíslast t.d. á um fórnarlambið, flissa og hlæja.

* Félagslegt ofbeldi – Barnið er skilið útundan í leik, því er ekki boðið að taka þátt í samkomum með bekkjarfélögunum eins og t.d. afmælisveislum. Barnið þarf að þola svipbrigði, augnagotur, þögn eða algert afskiptaleysi.

* Efnislegt ofbeldi – Eigum fórnarlambsins er stolið, t.d. skólabókum, pennaveski, skólatösku, nesti eða íþróttafatnaði eða þessir hlutir eru eyðilagðir.

* Andlegt ofbeldi – Barnið er þvingað til að gera eitthvað sem stríðir algerlega gegn réttlætiskennd þess og sjálfsvirðingu, s.s. girt er niður um barnið, það látið eyðileggja eigur annarra, jafnvel skólans. Barnið fær endurtekið neikvæðar athugasemdir og hótanir, ýmist í daglegum samskiptum eða í gegnum netið eða GSM –síma.

* Líkamlegt ofbeldi – Gengið er í skrokk á barninu, það barið, klórað, hárreitt og sparkað er í það og því hrint.

 

Einelti með nýjum miðlum

Nokkuð hefur borið á því að börn og unglingar noti Netið (t.d. bloggsíður og MSN) og GSM –síma til að leggja fórnarlömb sín í einelti. Niðrandi ummæli, hótanir og móðganir með þessum miðlum ná enn nær fórnarlambinu því með þessu móti fær það ekki einu sinni frið á heimili sínu.

 

Þó að sumum börnum finnist ólíklegt að fullorðið fólk lesi nokkurn tíma skrif þeirra á Netinu er mikilvægt að ræða þessi mál þannig að öllum sé ljóst að það sem fer á Netið eru opinber gögn sem allir hafa aðgang að; foreldrar, ömmur, afar, kennarar o.fl. Einnig þarf að brýna fyrir börnum að efni og myndir sem sett er á Netið getur hver sem er skoðað og tekið afrit af og geymt eða sent áfram, jafnvel löngu seinna. Svo virðist sem börn og ungmenni átti sig ekki alltaf á þeim skaða og sárindum sem þau geta valdið með því að birta eitthvað ósæmilegt um annan einstakling eða hafa í hótunum við annað fólk á Netinu eða með SMS –skilaboðum. Því er mikilvægt að allir átti sig á því að við njótum tjáningarfrelsis en við erum jafnframt ábyrg orða okkar. Réttur okkar til að tjá okkur takmarkast af rétti annarra til að njóta friðhelgi einkalífs.

 

Niðrandi ummæli og hótanir á Netinu eða með SMS tengjast oft eineltismálum. Ef bæði gerandi og þolandi eru grunnskólanemendur er skólinn (skólarnir) góður vettvangur til að fá ráðleggingar varðandi næstu skref. Skólarnir geta tekið á málinu ef eineltið fer fram innan skólans eða ef niðrandi eða neikvæð ummæli um nemendur eru send úr tölvum skólans eða frá netfangi sem skólinn hefur úthlutað nemendum sínum. Þá er tekið á málinu og farið eftir eineltisáætlun viðkomandi skóla. Ef alvarlegt einelti og hótanir eiga sér stað á Netinu skal hafa samband við lögreglu. Félagsmiðstöðvarnar og félagsþjónustan geta líka komið að þessum málum.

 

Í XXV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940 er fjallað um ærumeiðingar og brot gegn friðhelgi einkalífs. Þar segir m.a.:

 

233. gr. Hver, sem hefur í frammi hótun um að fremja refsiverðan verknað, og hótunin er til þess fallin að vekja hjá öðrum manni ótta um líf, heilbrigði eða velferð sína eða annarra, þá varðar það sektum eða fangelsi allt að 2 árum.

233. gr. a. Hver sem með háði, rógi, smánun, ógnun eða á annan hátt ræðst opinberlega á [mann eða hóp manna]1) vegna þjóðernis þeirra, litarháttar, [kynþáttar, trúarbragða eða kynhneigðar sæti sektum eða fangelsi allt að 2 árum.

233. gr. b. Sá sem móðgar eða smánar maka sinn eða fyrrverandi maka, barn sitt eða annan mann sem er nákominn geranda, og verknaður verður talinn fela í sér stórfelldar ærumeiðingar, skal sæta fangelsi allt að tveimur árum.

234. gr. Hver, sem meiðir æru annars manns með móðgun í orðum eða athöfnum, og hver, sem ber slíkt út, skal sæta sektum eða fangelsi allt að 1 ári.

235. gr. Ef maður dróttar að öðrum manni einhverju því, sem verða myndi virðingu hans til hnekkis, eða ber slíka aðdróttun út, þá varðar það sektum eða fangelsi allt að 1 ári.

236. gr. Sé ærumeiðandi aðdróttun höfð í frammi eða borin út gegn betri vitund, þá varðar það fangelsi allt að 2 árum.

Sé aðdróttun birt eða borin út opinberlega, enda þótt sakaráberi hafi ekki haft sennilega ástæðu til að halda hana rétta, þá varðar það sektum eða fangelsi allt að 2 árum.

237. gr. Ef maður bregður manni brigslum án nokkurs tilefnis, þá varðar það sektum, þótt hann segi satt.

 

Lögreglan eða sýslumannsembættið á þeim stað þar sem barnið býr, eftir því sem við á, veitir upplýsingar um farveg málsins, telji forsjáraðili að brotið hafi verið gegn framangreindum ákvæðum. Forsenda þess að lögreglan taki á málinu er að forsjáraðilar fórnarlambsins kæri ummælin. Á www.logreglan.is er að finna helstu upplýsingar um embættin í landinu. Ef barn hefur haft í hótunum eða skrifað alvarleg niðrandi ummæli um annað barn á Netið eða sent þau með SMS–skilaboðum er oft talin ástæða til þess að kalla gerandann (sé vitað hver hann er) ásamt foreldrum í viðtal hjá lögreglu til að gera þeim grein fyrir alvarleika málsins. Barnaverndarnefnd fær alltaf upplýsingar ef barn er grunað um refsivert athæfi.

 

Landssamtökin Heimili og skóli starfrækja SAFT–verkefnið svokallaða en meginmarkmið þess er að hvetja til ábyrgrar og öruggrar netnotkunar barna og unglinga. SAFT stendur fyrir samfélag, fjölskylda og tækni. Verkefnið er vakningarátak um örugga netnotkun barna og unglinga og er hluti af aðgerðaáætlun Evrópusambandsins um öruggari netnotkun og er styrkt af ESB. Menntamálaráðuneytið hefur falið Heimili og skóla – landssamtökum foreldra að annast útfærslu og framkvæmd verkefnisins.

 

Hvað er til ráða?

Einelti kemur öllum við. Þegar upp koma eineltismál eru til ýmsar leiðir til að leita sér aðstoðar. Þolendur eineltis þarfnast ekki einungis hjálpar, heldur einnig gerendurnir. Eftirfarandi aðilar veita fræðslu, stuðning og ráðgjöf um einelti.

 

Félagsþjónusta sveitarfélaganna

Á vegum sveitarfélaganna er veitt ýmis konar félagsleg ráðgjöf (fjölskylduráðgjöf). Hér er listi yfir öll sveitarfélög landsins. Með því að smella á viðkomandi sveitarfélag er hægt að komast inn á heimasíðu þess.

Þjónustumiðstöðvarnar í Reykjavík. Þar er veitt ýmiss konar félagsleg ráðgjöf. Nánar á www.reykjavik.is.

Olweusarverkefnið gegn einelti

Kennarasambands Íslands, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Heimilis og skóla og með stuðningi Kennaraháskóla Íslands. Framkvæmdastjóri Olwesuarverkefnisins á Íslandi er Þorlákur H. Helgason. Hægt er að hafa samband við Þorlák í síma 894–2098 eða á netfangið thorlakur@khi.is. Þorlákur veitir ráðgjöf þeim sem til hans leita vegna eineltismála í grunnskólum.

Heimili og skóli

Landssamtökin Heimili og skóli aðstoða þá sem hafa áhyggjur af einhverju varðandi skólagöngu og uppeldi barna. Heimasíðan er www.heimiliogskoli.is.

*

Hjálparsími Rauða krossins 1717

Þessi sími er opinn allan sólarhringinn fyrir þá sem líður illa eða finnst lítill tilgangur með lífinu. Það kostar ekkert að hringja.

Kirkjan

Mörgum finnst gott að tala við sóknarprestinn sinn um viðkvæm og persónuleg mál, enda eru prestar bundnir trúnaði.

Skólaskrifstofa sveitarfélagsins

Á skólaskrifstofu sveitarfélagsins (Menntasviði í Reykjavík) starfa sérfræðingar sem veita skólunum og nemendum þeirra faglegan stuðning.

Starfsfólk skólans

Ef um er að ræða einelti í skólanum er nauðsynlegt að umsjónarkennari viti af því til að hægt sé að bregðast við því. Grunnskólanemar eiga að geta leitað til umsjónarkennara, námsráðgjafa og skólahjúkrunarfræðings með trúnaðarmál.

Starfsfólk félagsmiðstöðvar

Ef eineltið á sér stað í félagsmiðstöð er mikilvægt að starfsfólk sé látið vita. Starfsfólkið á að hafa þekkingu og reynslu til að taka á málinu og leiðbeina.

Starfsfólk félags eða stofnunar

Ef eineltið á sér stað í íþrótta- eða tómstundastarfi er mikilvægt að starfsfólk sé látið vita. Starfsfólkið eða a.m.k. forstöðufólk ætti að geta tekið á eineltinu og leiðbeint um viðeigandi aðgerðir.

Tótalráðgjöfin

Tótalráðgjöfin er ætluð ungu fólki sem vantar aðstoð og ráðgjöf fagfólks til að leysa úr alls kyns vandamálum. Hægt er að hringja í síma 520–4600, koma (í Hitt húsið, Pósthússtræti í Reykjavík) eða senda tölvupóst. Allar nánari upplýsingar er að finna á heimasíðunni www.totalradgjof.is.

VR – Vellíðan í vinnu.

Vellíðan í vinnu

Þú átt rétt á því að þér líði vel í vinnu. Gott starfsumhverfi stuðlar að aukinni vellíðan á vinnustað og góðum starfsanda. Í þessum kafla er fjallað um margt það sem hefur áhrif á vellíðan þína í vinnunni og hvernig bregðast skuli viði komi upp alvarleg vandamál.

Hér er m.a fjallað um einelti á vinnustað en það er skilgreint sem tíðar og neikvæðar athafnir sem beitt er af einum einstaklingi eða fleiri gegn vinnufélaga sem á erfitt með að verja sig. Þessar athafnir valda þeim einstaklingi sem fyrir þeim verður mikilli vanlíðan og grafa undan sjálfstrausti hans.

Hér er líka fjallað um  kynferðislega áreitni en hún felst m.a. í óæskilegru líkamlegri snertingu, óvelkomnum aðdróttunum, bröndurum, athugasemdum um útlit eða grófum munnsöfnuði.

Einelti

Einelti á vinnustað er skilgreint sem tíðar og neikvæðar athafnir sem beitt er af einum einstaklingi eða fleiri gegn vinnufélaga sem á erfitt með að verja sig. Þessar athafnir valda þeim einstaklingi sem fyrir þeim verður mikilli vanlíðan og grafa undan sjálfstrausti hans.

Að gera lífið óbærilegt

Það eru margar aðferðir sem gerendur nota til að gera þolendum lífið óbærilegt; rógburður t.d. slúður, illt umtal og sögusagnir sem beitt er til að grafa undan mannorði þolanda, rangar ásakanir um frammistöðu í starfi, stöðug og óréttlát gagnrýni, niðurlæging í viðurvist annarra, særandi ummæli og nafnaköll, beinar munnlegar eða líkamlegar hótanir, aukið vinnuálag, niðrandi skírskotun til aldurs, kyns eða litarháttar, persónulegar móðganir, háð, árásargirni, stöðugar breytingar á vinnuaðferðum eða vinnutíma, skemmdarverk, tafir í vinnu, útilokun frá veislum, fundum eða ferðum og jafnvel kynferðisleg áreitni.

Allir geta orðið fyrir því að vera lagðir í einelti. Einelti á vinnustað einkennist af röð atvika í stað eins ákveðins atburðar. Eineltið getur því staðið yfir í margar vikur eða mánuði áður en sá sem fyrir því verður áttar sig á því að hann er orðinn fórnarlamb eineltis.

Sá sem stendur fyrir einelti getur verið samstarfsmaður, undir- eða yfirmaður. Það má finna nokkra sameiginlega þætti í fari gerenda eineltis, s.s. skort á sjálfstrausti, óöryggi, félagslega vanhæfni eða vanhæfni til stjórnunar. Til að fela þessa vanhæfni grípur gerandi oft til þess ráðs að varpa henni yfir á vinnufélaga sinn, t.d. með því að leyna hann upplýsingum, gagnrýna hann stöðugt eða bera röngum sökum.

Hvers vegna?

Einelti getur átt sér stað á hvaða vinnustað sem er, einnig þar sem vinnuaðstæður er taldar vera til fyrirmyndar. Þó eru ýmsir þættir sem geta stuðlað að einelti á vinnustað, t.d. þegar samkeppni meðal starfsmanna er mikil, ótti er við uppsagnir, öfund ríkir meðal starfsmanna, stöðuhækkanir eru á kostnað annarra, skortur er á þjálfun starfsmanna, lítil virðing er borin fyrir öðrum og skoðunum þeirra, vinnuaðstæður eru slæmar eða henta illa, breytingar eru gerðar á skipulagi, vinnuálag er of mikið, markmiðin of háleit, stjórnun ómarkviss eða í formi valdbeitingar og upplýsingaflæði lélegt.

Reglugerð
um aðgerðir gegn einelti á vinnustað

I. KAFLI
Gildissvið og orðskýringar.
1. gr.
Gildissvið.

Reglugerð þessi gildir um aðgerðir gegn einelti á vinnustað sem lög nr. 46/1980, um
aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, gilda um.

2. gr.
Markmið.

Markmiðið með þessari reglugerð er að innan vinnustaða verði stuðlað að forvörnum og
aðgerðum gegn einelti á vinnustöðum.

3. gr
Orðskýringar.

Í reglugerð þessari er merking eftirfarandi hugtaka sem hér segir:

a. Einelti: Ámælisverð eða síendurtekin ótilhlýðileg háttsemi, þ.e. athöfn eða hegðun
sem er til þess fallin að niðurlægja, gera lítið úr, móðga, særa, mismuna eða ógna og
valda vanlíðan hjá þeim sem hún beinist að. Kynferðisleg áreitni og annað andlegt eða
líkamlegt ofbeldi fellur hér undir. Hér er ekki átt við skoðanaágreining eða
hagsmunaárekstur sem kann að rísa á vinnustað milli stjórnanda og starfsmanns eða
tveggja eða fleiri starfsmanna enda leiði slíkur skoðanaágreiningur eða
hagsmunaárekstur ekki til þeirrar háttsemi sem lýst er hér að framan.

b. Vinnuverndarfulltrúi á vinnustað: Fulltrúi í öryggisnefnd, sá sem hefur verið kosinn
öryggistrúnaðarmaður eða skipaður öryggisvörður skv. II. kafla laga nr. 46/1980, um
aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum. Enn fremur er átt við aðra aðila sem
starfa að vinnuvernd innan vinnustaðar.

II. KAFLI

Skyldur atvinnurekanda.
4. gr.

Almennt ákvæði.
Atvinnurekandi skal skipuleggja vinnu þannig að dregið sé úr hæ ttu á að þæ r aðstæ ður
skapist í vinnuumhverfi sem leitt geti til eineltis eða annarrar ótilhlýðilegrar háttsemi.
Atvinnurekandi skal gera starfsfólki það ljóst að einelti og önnur ótilhlýðileg háttsemi er
óheimil á vinnustað. Atvinnurekanda ber skylda til að láta slíka háttsemi á vinnustað ekki
viðgangast og skal hann leitast við að koma í veg fyrir ótilhlýðilega háttsemi sem hann fæ r
vitneskju um, í samráði við vinnuverndarfulltrúa á vinnustaðnum þegar við á.

5. gr.
Áhættumat og forvarnir.

Atvinnurekandi ber ábyrgð á að gerð sé áæ tlun um öryggi og heilbrigði á vinnustað sem
felur í sér almennt áhæ ttumat og áæ tlun um forvarnir, sbr. XI. kafla laga nr. 46/1980, um
aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum. Við gerð áhæ ttumatsins skal meðal annars
meta aðstæ ður í vinnuumhverfinu sem geta leitt til eineltis. Grípa skal til viðeigandi aðgerða í
samræmi við niðurstöður áhæ ttumatsins til að draga úr eða koma í veg fyrir að slíkar aðstæ ður
komi upp á vinnustaðnum. Atvinnurekandinn skal hafa samráð við vinnuverndarfulltrúa við
gerð áhæ ttumats og áæ tlun um forvarnir.

III. KAFLA
Viðbrögð við upplýsingum um einelti.

6. gr.
Tilkynningaskylda starfsmanns.

Starfsmaður sem hefur orðið fyrir eða hefur vitneskju um einelti á vinnustað skal
upplýsa atvinnurekanda eða vinnuverndarfulltrúa vinnustaðarins um það. Skal starfsmaðurinn
vera reiðubúinn að skýra mál sitt nánar ef ástæ ða þykir til.

7. gr.
Viðbrögð atvinnurekanda.

Atvinnurekandi skal bregðast við eins fljótt og kostur er komi fram ábending eða
kvörtun um einelti á vinnustað. Hið sama gildir þegar rökstuddur grunur er um að einelti eða
önnur ótilhlýðileg háttsemi í garð starfsmanna eða stjórnenda eigi sér stað innan
vinnustaðarins. Meta skal aðstæ ður í samvinnu við vinnuverndarfulltrúa vinnustaðarins,
utanaðkomandi ráðgjafa, ef með þarf, og aðra er málið varðar. Atvinnurekandi skal grípa til
viðeigandi ráðstafana og fylgja því eftir að einelti endurtaki sig ekki á vinnustaðnum.

IV. KAFLI
Ýmis ákvæði.

8. gr.
Eftirlit.

Vinnueftirlit ríkisins hefur eftirlit með framkvæmd reglugerðar þessarar, sbr. 82. gr. laga
nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum, með síðari breytingum.

9. gr.
Viðurlög.

Brot á ákvæ ðum reglugerðar þessarar geta varðað viðurlögum skv. 99. gr. laga nr.
46/1980, um aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum, með síðari breytingum.

10. gr.
Kæruheimild.

Um kæ ruheimildir á grundvelli þessarar reglugerðar fer skv. 98. gr. laga nr. 46/1980, um
aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum, með síðari breytingum.

11. gr.
Gildistaka.

Reglugerð þessi, sem sett er með heimild í 37. gr., e-lið 38. gr., 65. gr., 65. gr. a og 66.
gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum, með síðari
breytingum, að fenginni umsögn stjórnar Vinnueftirlits ríkisins, öðlast þegar gildi.
Félagsmálaráðuneytinu, 2. desember 2004

Að rjúfa einangrun

http://vimulaus.is/radgjof/ad_rjufa_einangrun/

Að rjúfa einangrun

 

Foreldrar sem eiga barn í vanda upplifa oft miklar og erfiðar tilfinningar. Þess vegna myndast oft hjá þeim togstreita þar sem þau elska barn sitt og hafa því líka hlýjar og góðar tilfinningar til þess.

 

Það eru eðlileg viðbrögð að vilja hlúa að þeim sem eru okkur nánir og eiga í vanda. Og vekur það því upp togstreitu í foreldrum að heyra að þeir séu að ofvernda, að þeir hlúi of mikið að barninu, að þeir ættu að láta barnið í hendur annarra eða jafnvel að loka á barnið.

 

Þegar foreldrar verða varir við vanda hjá börnum sínum er algengt að þeir leiti að sök hjá sjálfum sér, þeir upplifa ýmist meðvitað eða ómeðvitað að vandinn sé á einhvern hátt þeim að kenna, að þeir þurfi að laga vandann og bjarga málum. Á sama tíma eru foreldrar oft að fara í gegnum áfall, djúpa sorg og verulegan ótta, þar sem þeir óttast um barn sitt.

Það fer því oft þannig að á sama tíma og foreldri þarfnast töluverðar hjálpar frá sínum nánustu og frá fagfólki þá er foreldrið líka að upplifa skömm og að efast um eigið ágæti. Skömmin og sektarkenndin samhliða óttanum við álit annarra fær foreldrið því til að einangra sig með vandann og loka þar með á þá hjálp sem kæmi sér best fyrir alla að þiggja.

 

Í þessu ferli fer oft af stað flókið samspil þar sem hugsanir smitast af varnarháttum einstaklingsins. Algengt er að eftirfarandi hugsanir fari af stað:

“Þetta er fjölskylduvandi sem við leysum hér innan veggja fjölskyldunnar”

“Það er nú betra að íþyngja ekki öðrum með þessum vanda”

“Ef þetta fréttist þá gæti þetta orðið barnaverndarmál og hvað bíður okkar þá?”

“Við gætum lækkað í áliti hjá fólki ef þetta fréttist”

“Við viljum halda trúnað við barnið og höldum þessu því hjá okkur”

Auðvitað eru það enn fleiri varnarhættir sem koma upp en þeir stuðla allir að því að foreldrar einangra sig með vandann.

 

Það er svo mikilvægt að foreldrar átti sig á því að það besta fyrir alla aðila fjölskyldunnar er að rjúfa einangrunina og að leita sér hjálpar. Þannig næst að deila álaginu samhliða því að fá innsýn annarra í vandann sem hjálpar óneitanlega við að finna bestu lausnina.

Flest erum við sammála hugmyndafræðinni sem er á bak við SOS barnaþorpin, þar sem heilt þorp er byggt utan um eitt barn því það er talið eðlilegt að barn þurfi móður, föður, ömmur, afa, frænkur, frændur og samfélag þar sem barnið getur þrifist vel í. Þar er lögð áhersla á að  andlegum, tilfinningalegum, líkamlegum og andlegum þörfum barnsins sé mætt.

Eins er um börnin okkar hér á Íslandi, börnin okkar! Þau þurfa heilt þorp í kringum sig og þegar barnið á í vanda þá þurfa allir að teygja sig út til hvers annars og hjálpast að.  Þannig að fólk geti rætt hlutina, stutt hvert annað í stað þess að einangra sig með vandann og óttast dóm annarra.

 

Það er alveg nógu sárt og alveg nægjanlegt álag að vera nákomin einhverjum sem á í vanda og því ekki á það bætandi að þurfa að vera að kljást við fordóma annarra, hvað þá ótta við álit annarra eða þá skömm vegna aðstæðanna. Hættan er ætíð sú að foreldri einangri sig og þar af leiðandi auki á vandann. það er ekki hagur barnsins að það sé pukrað með þessi mál.

 

Ég fagna því alltaf þegar foreldrar leita til okkar í foreldrahúsinu. Þar geta foreldrar hlustað á aðra foreldra sem eru að takast á við svipuð eða jafnvel sömu mál. Þar fær fólk tækifæri á að opna sig og upplifa að það sé ekki eitt í þessari aðstöðu. Ekkert er eins áhrifaríkt til að takast á við skömmina og sektarkenndina eins og að hlusta á aðra sem eru í sömu sporum. Þeir foreldrar sem hafa verið að nýta sér hópana vel hafa undantekingarlaust áttað sig á því að einangrun er ekki eins góður kostur og þau héldu. Þau hafa einnig áttað sig á því að flestir sem þau hafa leitað til vilja aðstoða og sýna umhyggju og kærleik í stað þess að dæma. Þessir foreldrar hafa fundið stuðning og mikinn létti við að tala um vandann. Eins er það mjög heilandi að vera innan um fólk sem hlustar á og skilur hvað foreldrið er að upplifa og tilfinningin um það að vera samþykktur í þeirri stöðu sem foreldrar eru í.

Hér er orðtakið “betur sjá augu en auga” vel notanlegt.

 

Díana Ósk Óskarsdóttir IRCR

Foreldri og ráðgjafi í Foreldrahúsi

 

Einelti eða samskiptavandi

Þolendur og gerendur eineltis fyrirfinnast á flestum aldursskeiðum. Sjónum hefur hvað mest verið beint að einelti barna en e.t.v. minna að einelti meðal fullorðinna. Einelti meðal fullorðinna er síður en svo einskorðað við vinnustaði.

Einelti á vinnustað
Birtingarmyndir eineltis á vinnustað eru margar og mismunandi allt eftir eðli og aðstæðum á vinnustaðnum. Þolendur og gerendur geta hvort heldur sem er verið úr röðum stjórnenda/millistjórnenda eða starfsmanna sem ekki bera stjórnunarlega ábyrgð. Einelti einkennist af röð atvika í stað eins ákveðins atburðar.
Einelti er skilgreint sem ítrekaðar neikvæðar athafnir sem beitt er af einum eða fleirum einstaklingum í garð annars einstaklings. Neikvæðar athafnir eru m.a.:
Baktal/rógburður
Sniðganga, einangra og hafna samstarfsaðila
Halda frá, leyna upplýsingum eða kaffæra í verkefnum
Gagnrýna, bera röngum sökum

Hvað eiga þolendur sameiginlegt?
Þolendur eru á öllum aldri en rannsóknir hafa sýnt að meirihluti þeirra eru konur. Ekki hefur tekist að greina persónugerð hins dæmigerða þolanda. Fordóma gætir enn í umhverfinu í garð þeirra sem segjast vera þolendur eineltis. Fordómarnir lýsa sér t.d. þannig að fólk sem jafnvel þekkir lítið eða ekkert til málsatvika hefur tilhneigingu til að álykta að sökin sé þolandans. Þolandinn endurspeglar fordómana með því að upplifa skömm og sektarkennd. Fordómar í garð þolandans skýra að einhverju leyti af hverju vandamál af þessu tagi hefur tilhneigingu til að vera falið. Þolandinn álítur sem svo að það kunni að stríða gegn hagsmunum hans ef eineltið fréttist. Hann óttast að vera álitinn vandræðaseggur og með því kunni möguleikar á seinni tíma ráðningu að skerðast. Ef ástandið er viðvarandi og ekki útlit fyrir að taka eigi á málunum er líklegt að þolandinn verði auðsæranlegur og gefi frekar á sér höggstað eða geri mistök í starfi.
Afleiðingar eineltis eru flestum kunnar. Ef þolandinn er látinn fara eða telur sig knúinn til að yfirgefa vinnustaðinn er bataferillinn lengri. Auk þess sem hann hefur misst atvinnu sína er hann fullur efasemdar um sjálfan sig. Í raun velta örlög þolandans hvað mest á persónustyrk hans, stuðning fjölskyldu og þeirri trú að honum sé ekki alls varnað.

Hvað býr í einstaklingi sem vill leggja annan í einelti?
Einelti finnst án tillits til efnahags, stéttar, stöðu eða búsetu. Fullorðnir gerendur eineltis eru bæði karlar og konur. Vísbendingar eru um að gerendurnir sjálfir hafi brotna sjálfsmynd og séu óöryggir með sig. Með því að valda öðrum vanlíðan, næra þeir sína eigin og upplifa sig verðugri. Öfund er gjarnan megin driffjöður í eineltisathöfnum gerandans. Í sumum tilvikum hefur gerandinn sjálfur verið lagður i einelti en það er þó ekki einhlítt. Gerandinn er ekki alltaf með áhangendur. Algengt er þó að hann leggi sig fram um að sannfæra samstarfsfélaga sína um galla og veikleika þolandans. Framkoma og viðmót hans er í einstaka tilfellum snautt af allri samkennd og lítur svo út sem hann láti sér líðan þolandans í léttu rúmi liggja. Hætti þolandinn störfum hvort sem hann sé látinn fara eða fer sjálfviljugur upplifa gerendur gjarnan sigur. Með brotthvarfi þolanda hafa athafnir þeirra verið réttlættar.

Stjórnandinn (annar en þolandi eða gerandi)
Árangursríkur stjórnandi þarf að hafa faglega jafnt sem persónulega burði til að stjórna. Góður stjórnandi er sér meðvitaður um styrkleika og veikleika sína. Hann gerir starfsfólki sínu grein fyrir að baktal eða hvers lags ofbeldi verði ekki liðið enda slíkt vinnuumhverfi óheilbrigt og mannskemmandi. Dæmi eru um að stjórnandi geri þolandann að sökudólgi og telji lausnina felast í brottvikningu hans.

Einelti eða samskiptavandamál
Eitt sjónarmið er að mikilvægt sé að nota hlutlausara orðalag yfir einelti á fyrstu stigum líkt og hugtakið samskiptavandi. Það sé nefnilega ekki fyrr en á síðari stigum sem menn geti verið sammála hvort um raunverulegt einelti sé að ræða. Ókosturinn við það er þó sá að þolandinn upplifi sig samábyrgan og kennir sér jafnvel um ástandið. Grunnathugun á málinu nægir þó oft til að varpa ljósi á hvers eðlis vandamálið er. Ef stjórnandi á erfitt með að gera slíka greiningu vegna t.d. tengsla við starfsfólk sitt, er nærtækast að ráða í verkið utanaðkomandi fagaðila sem einnig getur komið með tillögur um úrbætur með hliðsjón af greiningunni.

Þarf að stofna Fagsamtök fullorðinna þolenda eineltis?
Myndun fagteymis og mótun verklagsreglna gæti verið eitt af meginhlutverkum fagsamtaka fullorðinna þolenda eineltis. Samvinna við stjórnvöld og breiður hópur félagsmanna eru lykilatriði. Burðarásinn væru þolendur, stjórnendur og þá einnig þeir stjórnendur sem hafa verið þolendur, fagfólk og annað áhugafólk. Frekara hlutverk gæti verið að vinna að fræðsluefni, halda fyrirlestra og fræðslufundi og jafnvel halda úti þjónustusíma.

Kolbrún Baldursdóttir, sálfræðingur.

Einelti meðal fullorðinna er ekki einskorðað við vinnustaði

Einelti meðal fullorðinna er síður en svo einskorðað við vinnustaði. Segja má að einelti geti skotið upp kollinum í alls kyns aðstæðum þar sem sami hópur hittist reglulega hvort sem hann er skuldbundinn til þess eða kemur saman til að njóta góðra stunda. Einelti meðal fullorðinna er misgróft og lýtur í raun svipuðum lögmálum og einelti meðal barna og unglinga.

Til að flokkast sem einelti þarf að vera um röð atvika að ræða í stað eins ákveðins atburðar. Einelti er skilgreint sem ítrekaðar neikvæðar athafnir sem einn eða fleiri beina gegn öðrum einstaklingi. Neikvæðar athafnir eru sem dæmi aðfinnslur svo sem að gera grín að eða hæðast að viðkomandi. Slíkar aðfinnslur geta verið hvort heldur sem er þegar enginn heyrir til og einnig í viðurvist annarra. Aðrar neikvæðar athafnir eru baktal/rógburður, að sniðganga, einangra og hafna aðila. Einnig ítrekuð gagnrýni, athugasemdir, aðfinnslur og ásakanir.

Einelti, eins og með allt annað ofbeldi finnst hjá einstaklingum án tillits til efnahags, stéttar, stöðu eða búsetu. Fullorðnir gerendur eineltis eru bæði karlar og konur. Vísbendingar eru um að gerendurnir sjálfir hafi brotna sjálfsmynd og séu ekki allt of öryggir með sjálfa sig. Hvort þeir sjálfir hafi verið lagðir í einelti í bernsku er ekki sjálfgefið. Eins er ekki algilt að gerandinn safni liði. Algengara er þó að hann leggi sig fram um að sannfæra félaga sína um að gerast líka þátttakendur.  Viðmót og framkoma gerenda er í mörgum alvarlegustu eineltismálunum sneydd allri samkennd í garð þolandans. Sé ekki um vinnustaðaeinelti að ræða er markmið gerandans ekki endilega að losna við viðkomandi úr hópnum. Hverfi þolandinn af vettvangi en gerandinn ekki,  er ekki óalgengt að nýr einstaklingur taki stöðu þolanda.

Þolendur geta verið af báðum kynjum. Flestir eiga það sameiginlegt að upplifa skömm og finnast þeir jafnvel með einhverjum hætti hafa kallað þetta yfir sig. Talsverðra fordóma gætir í þjóðfélaginu en þeir lýsa sér t.a.m. þannig að sumt fólk hefur tilhneigingu til að álykta að sökin liggi að mestu hjá þolandanum.  Á meðan fordóma er að finna í samfélaginu er líklegt að einelti meðal fullorðinna haldi áfram að vera falið vandamál.

Forvarnir gegn einelti geta verið margvíslegar. Ein hugmynd er sú að mynda samtök sem hafa það að markmiði sínu að sporna gegn og uppræta einelti meðal fullorðinna. Slík samtök gætu haft ýmis hlutverk s.s. að búa til fræðsluefni, standa að fyrirlestrum og halda fundi svo fátt eitt sé nefnt. Ef samtök sem þessi eiga að þrífast þurfa þau helst að samanstanda af einstaklingum með mismunandi bakgrunn og fjölbreytta reynslu. Um getur verið að ræða einstaklinga sem hafa brennandi áhuga á að uppræta þennan vanda, fólk sem hefur reynslu af því að vera lagt í einelti, aðstandendur þeirra og jafnvel fyrrum gerendur. Ef samtök sem hér er lýst eiga að geta sinnt svo víðtæku hlutverki er nauðsynlegt að þau starfi í náinni samvinnu við stjórnvöld.

Kolbrún Baldursdóttir sálfræðingur

Einelti á vinnustað vísbending um stjórnunarvanda

Fjölmiðlar hafa fjallað um einelti sem kraumað hefur í einhvern tíma á einum þekktum vinnustað hér í borg.

Birtingarmyndir eineltis á vinnustað eru margar.  Í hnotskurn hefur þetta fyrirbæri að gera með það að einn eða fleiri taka upp á því að baktala, rægja, vera með tilefnislausar aðfinnslu og neikvæðar athugasemdir í garð einhvers eins aðila. Orsakir eru margslungnar, engan veginn einhlítar og eflaust mismunandi eftir eðli og aðstæðum sérhvers vinnustaðar.

Kjarni málsins er að sá aðili sem fyrir þessu verður, skynjar oftar en ekki lítið samhengi í árásunum. Hann spyr sjálfan sig: Hvað hef ég gert?  Hvað er eiginlega með mig?  Hvernig á ég að vera til þess að þetta ástand hverfi?
Allt kemur fyrir en ekki, ástandið bara versnar.

Ef um hóp er að ræða sem hefur krunkað sig saman undir forystu eins eða tveggja aðila þá fer, alla vega til að byrja með, undirróðurinn og baktjaldarmakkið yfirleitt fram án vitundar þess sem verið er að tala um. Hópurinn magnast og reynir að fá fleiri í lið með sér.  Vegna þess að um hóp er að ræða (3 eða fleiri) er auðvelt fyrir hvern og einn í hópnum að leita réttlætingar. Illskan gagnvart þessum eina aðila sem oft heltekur hópinn getur gengið svo langt að samúð og samkennd þverr með öllu og andúð gagnvart þessum sem eineltið beinist að verður algert.  Í kjölfarið kemur hundsun. Þolandinn upplifir sig ósýnilegan og finnur að hópnum stendur slétt á sama um hvernig honum reiðir af.

Hverjir eru gerendur?
Þeir sem eru frumkvöðlar að einelti leitast við að safna saman í kringum sig fólki til að taka með sér þátt í að að ráðast að einhverjum einu sem þeir telja einhverra hluta vegna ómögulegan eða telja sig eiga harma að hefna. Gerendur eru gjarnan fólk sem hefur lágt sjálfsmat, er óánægt með sig sem manneskjur og/eða sem fagaðila, gengur illa í sínu einkalífi og hefur jafnvel sjálft verið fórnarlamb eineltis.
Í sumum tilvikum er gerandinn aðeins einn. Það stoppar hann þó ekki í að vera með eilífar, neikvæðar aðfinnslur, skítkast og niðurlægjandi athugasemdir sem skjótast út leynt og ljóst við möguleg og ómöguleg tækifæri. Markmiðið er að brjóta þann sem þetta beinist að niður, helst svo rækilega að hann/hún hættir störfum.

Hvar er yfirmaðurinn?
Ef svona ástand sprettur upp og fær að þrífast um einhvern tíma er mál að skoða stjórnunarhætti vinnustaðarins. Ef yfirmaður/menn eru ekki þeirrar gæfu aðnjótandi að skynja ástandið eða neita meðvitað eða ómeðvitað að viðurkenna vandann þá er ekki von til þess að mál sem þetta leysist.

Dæmi eru um að yfirmenn falli í þá gryfju að kalla þann sem fyrir þessu verður á teppið og fullyrða að þar sem svo margir eru óánægðir með hann/hana, hlýtur vandinn að liggja hjá viðkomandi.
Því sé e.t.v. best að í stað þess að fara að takast á við reiða hópinn,  þá sé ráð að þolandinn hætti störfum. Gildir þá einu hversu góður fagmaður viðkomandi er, eða nokkuð annað, ef því er að skipta.

Mörg mál af þessu tagi lykta einmitt með þessum hætti.  Fyrir þann sem fer úr starfi á þessum forsendum bíður fátt annað en eymd. Sjálfstraustið er í molum.  Viðkomandi er fullur efasemdar um sjálfan sig rétt eins og manneskja sem hefur verið beitt langvarandi heimilisofbeldi.
Einkennin er flest þau sömu.

Ofangreind lýsing er ein af mörgum birtingarmyndum eineltis á vinnustað og er einungis til umhugsunar. Vinnustaðareineltið sem fjölmiðlar hafa fjallað um þessa helgi er samkvæmt nýjustu fréttum loks í farvegi.
Spyrja má í því sambandi: Hvað þurfti til?
Hugsanlegt svar: Opinbera umræðu eða hvað?

Hvað margir hafa þjáðst og hverjar eru afleiðingarnar liggur hins vegar ekki fyrir í þessu tilviki frekar en mörgum öðrum sambærilegum.

Kolbrún Baldursdóttir sálfræðingur