Börn og áföll

 

• 25-70% sýna hegðunarvandkvæði
• Tilfinningalegur sársauki
• Lítið sjálfsálit
• Lítil félagsleg færni
• Erfiðleikar við lausn félagslegra vandamála
• Átraskanir
• Líkamleg óþægindi
• Angist
• Þunglyndi
• Svefnraskanir
• Áfallastreituröskun (PTSD)
• Andfélagsleg hegðun
• Sjálfsvígshugmyndir

Mikilvæg atriði sem tengjast áföllum barna

• Ofbeldi í skóla milli barna
• Ofbeldi á almannafæri að aukast
• Forsjárdeilur– börn orðin alvarlega veik
• Foreldrar illa staddir

–        Gerendur sinna börnum

• Börn hrædd eða meidd í heilbrigðisþjónustu
• Áfallastreituröskun
• Ofbeldi í nánum samböndum
• Önnur áföll

Langvarandi ofurálag

• Ofbeldi í nánum samböndum
• Kynferðislegt ofbeldi
• Einelti
• Stríðsátök
• Fangabúðavist
• PTSD –Crit A
• Endurupplifun (B)

–Áleitnar minningar, hugsanir (börn: valda ekki alltaf streituviðbrögðum (Scheeringa okt 08))

–Draumar

–Endurupplifun, skynvillur, endurupplifun í vöku/ undir áhrifum vímuefna

• Hliðrun  og Dofi (C) (3 af 7 fullorðnir)  1 af 7 börn (Scheeringa okt 08)

–Minnisleysi, forðast gjörðir, staði, fólk, hugsanir, tilfinningar eða samtöl tengd áfalli; áhugaleysi (börn: kemur aðallega fram í minni þáttöku í leik, félagsleg einangrun (Scheeringa okt 08)) skeytingarleysi, tilfinningakuldi, neikvæð framtíðarsýn

–Börn lækka viðmið (Wright ofl., 2006)

• Ofurviðbrögð  (D)

–Ofurárvekni, Viðbrigðni; fight/flight, svefntruflanir, reiði (börn- mikil skapofsaköst (Scheeringa okt 08) )

• ADHD ofgreint
• PTSD vangreint
• Of mikil áhersla á ADHD greiningu á kostnað PTSD m.t.t. meðferðar
• Erfitt að greina ofvirkni ADHD frá ofurárvekni í PTSD skv DSMIV
• Baylor University Texas (2002)

–Prógramm fyrir börn: alvarleg vanræksla og ofbeldi

• 2% barna koma inn með PTSD greiningu
• Eftir ýtarlegri greiningu meira en 60% mæta öllum viðmiðum fyrir PTSD

Viðbrögð eftir áföll sem geta leitt til áfallastreituröskunar

• Forðast hugsanir
• Forðast það sem minnir á
• Bæla niður tilfinningar
• Pirringur/árásargirni
• Sjálfsskaðandi hegðun
• Misnotkun efna/áfengis
• Ofát
• Hugrof/detta út
• Félagsleg einangrun
• Dregur úr virkni
• Líkamleg einkenni – heilsufarsleg vandamál

Börn og PTSD

• Algengi hjá börnum – öll áföll, áætlað – 36%.   (J.de Vires et. al 1999)

• Upplifa amk einn alvarlegan atburð

 Margrét Blöndal. Áfallamiðstöð. Landspítali

http://www.bvs.is/files/file747.ppt

Áfallastreita og börn.

Við megum ekki gleyma því þegar áfallasteituröskun er til umræðu að áföll koma mjög mismunandi við fólk.

Ofbeldisfull nauðgun gæti orsakað áfallastreituröskun hjá einum einstaklingi en skammvinnt þukl dygði hjá öðrum.

Það skiptir ekki meginmáli hvort um er að ræða stríð eða hryðjuverkaárás, kynferðislega misnotkun eða einelti – það sem skiptir sköpum er tilfinningalegt ástand þolandans þegar hann verður fyrir þessu.

Þið hafið hugsanlega heyrt minnst á áfallastreituröskun í tengslum við konur sem hafa þurft að þola langvarandi ofbeldi, yfirleitt af hálfu eiginmanna sinna.

Utanaðkomandi fólk á bágt með að skilja að kona – jafnvel þó að hún hafi þurft að þola ofbeldi til margra ára – ráðist á eiginmann sinn þegar hann er sofandi og drepi hann.

Kona sem sætt hefur langvarandi ofbeldi þarf ekki að standa frammi fyrir beinni ógnun til að finnast sér ógnað og það er vegna þess að líkamlegt ofbeldi í síauknu mæli yfir langan tíma getur valdið því að hún þjáist af áfallastreituröskun.

Það sem skiptir máli hér er að hún lifir í stöðugum ótta um að eitthvað muni gerast, og þess vegna tekur hún upp byssuna jafnvel þó að eiginmaður liggi hrjótandi í bæli sínu.

Í hennar huga er hann, líka þá, stöðug ógnun.

Barn sem þjáist af áfallastreituröskun er fullt ótta við að einn daginn muni kvalari þess drepa það. Og jafnvel þó að kvalarinn sé ekki að loka það inni í skáp eða lemja það einmitt þessa stundu, þá getur það gerst hvenær sem er.

Þess vegna rís það til varnar eins og lamin eiginkona, jafnvel þegar við hin sjáum ekkert sem gæti hafa verið kveikjan að því.

Við getum spurt okkur hvort aðrir ættu ekki að verða varir við þennan yfirþyrmandi ótta?

Og svarið er: Ekki endilega.

Barn sem þjáist af áfallastreituröskun hefur gert árangurslausar tilraunir til að biðja um hjálp, og eftir því sem lengra líður og ofbeldið heldur áfram hættir það að biðja um hana.

Það dregur sig félagslega í hlé tilfinningalega, berskjaldað og varnarlaust, af því að það veit aldrei hvenær samskipti við aðra valda enn einu eineltisatviki. Endalaust ofbeldi.

Líklega glímir það við hugmyndina um að taka líf sitt. Það flýr inn í ímyndaða veröld þar sem það ræður. Á hinn bóginn fer barnið að hörfa þangað æ oftar þar til það verður erfiðara að greina þessa veröld og veruleikann í sundur.

Á meðan eineltisatvikin eru beinlínis að gerast gæti barn með áfallastreituröskun hreinlega flust á annað meðvitundarstig – útilokað sig frá raunveruleikanum til þess að finna ekki fyrir sársauka eða auðmýkingu.

Barn sem þarf að þola ógnanir, stríðni og/eða barsmíðar af hendi gerenda upp að ákveðnu marki, getur farið að óttast að þessir gerendur munu hreinlega drepa það ef það taki ekki eitthvað til bragðs.

Stóran þátt í viðbrögðum barns við endalausu ofbeldi er að finna í þeirri samfélagsgerð sem skóp það og kvalara þess. Samfélag sem það býr í, getur ýtt undir viðbrögð þess.

Það sér ofbeldisfulla tölvuleiki selda í öllum búðum, það hlustar á tónlist sem hefur morð og nauðganir upp til skýjanna. Óáreittir geta kvalarar barnsins hrint því, stjakað við því, barið það, auðmýkt, kúgað, kvalið og niðurlægt þar til…………………

 Ingibjörg Baldursdóttir

Hvað er áfallastreituröskun

“Hvað er áfallastreituröskun?

Áfallastreituröskun er kvíðaröskun sem hlotist getur af alvarlegu áfalli sem fólk verður fyrir, þar sem lífi eða velferð þess, eða einhvers annars, er ógnað. Á meðan á áfallinu stendur upplifir fólk mikla hræðslu, hrylling eða vanmátt.

Í kjölfarið verða einhverjar af eftirfarandi breytingum á atferli og tilfinningalífi fólks og þurfa einkennin að vera til staðar í a.m.k. mánuð til að greining sé gerð: Fólk leitast við að forðast allt sem minnir á áfallið svo sem hugsanir og tilfinningar tengdar  áfallinu, tiltekna staði eða athafnir. Það endurupplifir atburðinn með einum eða öðrum hætti, fær áleitnar endurminningar um atburðinn, martraðir eða sér hann ljóslifandi fyrir sér, því líður þá eins og atburðurinn sé að endurtaka sig. Fólk fer yfirleitt í uppnám þegar eitthvað minnir það á atburðinn.

Fólk verður daufara og áhugalausara en það á að sér og á almennt erfitt með að finna fyrir jákvæðum tilfinningum.  Það finnur hins vegar oft fyrir líkamlegri spennu, svefntruflunum, pirringi eða reiði, einbeitingarerfiðleikum, er eilíflega á varðbergi og því bregður auðveldlega. Það upplifir sig einangrað frá öðrum og á erfitt með að sjá framtíð sína fyrir  sér.

Áfallastreituröskun getur leitt til þunglyndis og misnotkun vímugjafa.“ 

http://www.kms.is/afallastreita.htm 

 

„Líf í kjölfar áfalls – Áfallastreita

Hverskonar álag getur leitt til áfallastreitu?

Fjölmargir hafa orðið fyrir skelfilegri lífsreynslu án þess að bera varanlegan skaða af, en ákveðnir álagsvaldar geta þó leitt til áfallastreitu og á þá eftirfarandi yfirleitt við.

• manneskja verður fyrir, sér eða kynnist aðstæðum sem fela í sér dauða, yfirvofandi dauða ellegar alvarleg meiðsl eða sálarháska og…

• viðbrögðin einkennast af hjálparleysi, ótta eða hryllingi

Viðkomandi getur t.d.:

• orðið fyrir líkamsárás eða nauðgun

• lent í bílslysi, flugslysi eða sjóslysi

• slasast í náttúruhamförum (eldgosi, snjóflóðum, jarðskjálftum)

• verið ógnað af ræningja

• lent í slagsmálum

• orðið vitni að hjartaáfalli vinar

• frétt af láti náins vinar eða ættingja

Eftir áfall tekur aðlögunartímabil við. Flestir ná að vinna sig út úr vandanum og geta síðan farið að lifa og starfa eins og þeir gerðu áður en atvikið átti sér stað.“

Þýðandi: Baldur Hafstað, dósent. Fagleg ráðgjöf: Garðar Sigursteinsson, geðlæknir.

 

Vinanet, spjall fyrir alla

Vinanet, spjall fyrir alla – http://vinanet.is/

Spjallið opnar formlega 1. febrúar

Hvað er vinanet?

Vinanet er nýtt samstarfsverkefni Hjálparsíma Rauða krossins 1717 og Ungmennadeildar Reykjavíkurdeildar Rauða krossins. Vinanet er hugsað sem spjall fyrir ungt fólk á aldrinum 16-25 ára sem af einhverjum ástæðum hefur einangrað sig frá samfélaginu. Ætlunin er að ná til þessa hóps með aðstoð Internetsins en það er sá vettvangur þar sem auðvelt er að ná til sem flestra. Á Vinaneti getur fólk rætt saman á uppbyggilegan hátt um hin ýmsu málefni. Einu sinni í mánuði verða hittingar meðal þeirra sem eru á spjallinu ásamt sjálfboðaliðum og verður ýmislegt skemmtilegt gert eins og fara saman í bíó, í keilu, á skauta, á kaffihús og svo framvegis.

Hlutverk sjálfboðaliða er að halda utan um spjallið og sjá til þess að notendur spjalli saman á jákvæðum nótum ásamt því að ýta undir að allir taki virkan þátt – bæði í spjallinu og í mánaðarlegum hittingum utan netheima. Sjálfboðaliðar verkefnisins hafa setið grunnnámskeið Vinanets og fengið þjálfun í viðtalstækni.

Vinanet verður opið alla sunnudaga og þriðjudaga milli kl. 18:00-21:00 á slóðinni www.vinanet.is. Ungt fólk á aldrinum 16-25 er hvatt til þess að skoða síðuna, skrá sig og taka þátt í spjallinu.

Nýr notandi

Til að geta tekið þátt í spjallinu og skoðað vini á netinu þarft þú að vera innskráður notandi. Þú þarft að skrá nafnið þitt, kennitöluna þína og netfangið þitt. Kennitalan og netfang þitt kemur hvergi fram á síðunni og Rauði krossinn mun ekki gefa upplýsingar um notendur til þriðja aðila. Það er mjög mikilvægt að notendur gefi upp virkt netfang því upplýsingar um síðuna eru sendar á það. Hver notendaumsókn er skoðuð sérstaklega og hafir þú fengið höfnun er lag að breyta umsókn þinni í samræmi við athugasemdir vefstjóra og senda aftur.

Vinir á netinu

Þú getur breytt þínum upplýsingum hvenær sem er – það er stuttur texti um þig, áhugamál, aldur og fleira. Ráðlegt er að notendur gefi ekki upp persónulegar upplýsingar á netinu. Mælt er með að notendur nýti hittinga Vinanets til að skiptast á persónulegum upplýsingum svo sem símanúmerum og/eða tölvunetföng ef vilji er fyrir því.

Reglur

- Aðgát skal höfð í nærveru sálar
- Síðan er ætluð fyrir ungt fólk á aldrinum 16-25 ára
- Síðan er ekki fyrir fólk í makaleit
- Brottvísunarsök ef fólk virðir ekki þessar reglur og hagar sér óviðeigandi eða ósiðlega

Skráning á spjall	Vinir á netinu
Tenglar Vísir Lýðheilsustöð Jerico Heimili og skóli Rauði Kross Íslands Fleiri tenglar	Hittingar Test Fleiri

Einelti með nýjum miðlum

Umboðsmaður barna

Einelti með nýjum miðlum

Hvað er til ráða?

 

Einelti hefur margvíslegar birtingarmyndir:

 

* Munnlegt ofbeldi – Uppnefni, stríðni eða niðurlægjandi athugasemdir. Þeir sem beita ofbeldinu hvíslast t.d. á um fórnarlambið, flissa og hlæja.

* Félagslegt ofbeldi – Barnið er skilið útundan í leik, því er ekki boðið að taka þátt í samkomum með bekkjarfélögunum eins og t.d. afmælisveislum. Barnið þarf að þola svipbrigði, augnagotur, þögn eða algert afskiptaleysi.

* Efnislegt ofbeldi – Eigum fórnarlambsins er stolið, t.d. skólabókum, pennaveski, skólatösku, nesti eða íþróttafatnaði eða þessir hlutir eru eyðilagðir.

* Andlegt ofbeldi – Barnið er þvingað til að gera eitthvað sem stríðir algerlega gegn réttlætiskennd þess og sjálfsvirðingu, s.s. girt er niður um barnið, það látið eyðileggja eigur annarra, jafnvel skólans. Barnið fær endurtekið neikvæðar athugasemdir og hótanir, ýmist í daglegum samskiptum eða í gegnum netið eða GSM –síma.

* Líkamlegt ofbeldi – Gengið er í skrokk á barninu, það barið, klórað, hárreitt og sparkað er í það og því hrint.

 

Einelti með nýjum miðlum

Nokkuð hefur borið á því að börn og unglingar noti Netið (t.d. bloggsíður og MSN) og GSM –síma til að leggja fórnarlömb sín í einelti. Niðrandi ummæli, hótanir og móðganir með þessum miðlum ná enn nær fórnarlambinu því með þessu móti fær það ekki einu sinni frið á heimili sínu.

 

Þó að sumum börnum finnist ólíklegt að fullorðið fólk lesi nokkurn tíma skrif þeirra á Netinu er mikilvægt að ræða þessi mál þannig að öllum sé ljóst að það sem fer á Netið eru opinber gögn sem allir hafa aðgang að; foreldrar, ömmur, afar, kennarar o.fl. Einnig þarf að brýna fyrir börnum að efni og myndir sem sett er á Netið getur hver sem er skoðað og tekið afrit af og geymt eða sent áfram, jafnvel löngu seinna. Svo virðist sem börn og ungmenni átti sig ekki alltaf á þeim skaða og sárindum sem þau geta valdið með því að birta eitthvað ósæmilegt um annan einstakling eða hafa í hótunum við annað fólk á Netinu eða með SMS –skilaboðum. Því er mikilvægt að allir átti sig á því að við njótum tjáningarfrelsis en við erum jafnframt ábyrg orða okkar. Réttur okkar til að tjá okkur takmarkast af rétti annarra til að njóta friðhelgi einkalífs.

 

Niðrandi ummæli og hótanir á Netinu eða með SMS tengjast oft eineltismálum. Ef bæði gerandi og þolandi eru grunnskólanemendur er skólinn (skólarnir) góður vettvangur til að fá ráðleggingar varðandi næstu skref. Skólarnir geta tekið á málinu ef eineltið fer fram innan skólans eða ef niðrandi eða neikvæð ummæli um nemendur eru send úr tölvum skólans eða frá netfangi sem skólinn hefur úthlutað nemendum sínum. Þá er tekið á málinu og farið eftir eineltisáætlun viðkomandi skóla. Ef alvarlegt einelti og hótanir eiga sér stað á Netinu skal hafa samband við lögreglu. Félagsmiðstöðvarnar og félagsþjónustan geta líka komið að þessum málum.

 

Í XXV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940 er fjallað um ærumeiðingar og brot gegn friðhelgi einkalífs. Þar segir m.a.:

 

233. gr. Hver, sem hefur í frammi hótun um að fremja refsiverðan verknað, og hótunin er til þess fallin að vekja hjá öðrum manni ótta um líf, heilbrigði eða velferð sína eða annarra, þá varðar það sektum eða fangelsi allt að 2 árum.

233. gr. a. Hver sem með háði, rógi, smánun, ógnun eða á annan hátt ræðst opinberlega á [mann eða hóp manna]1) vegna þjóðernis þeirra, litarháttar, [kynþáttar, trúarbragða eða kynhneigðar sæti sektum eða fangelsi allt að 2 árum.

233. gr. b. Sá sem móðgar eða smánar maka sinn eða fyrrverandi maka, barn sitt eða annan mann sem er nákominn geranda, og verknaður verður talinn fela í sér stórfelldar ærumeiðingar, skal sæta fangelsi allt að tveimur árum.

234. gr. Hver, sem meiðir æru annars manns með móðgun í orðum eða athöfnum, og hver, sem ber slíkt út, skal sæta sektum eða fangelsi allt að 1 ári.

235. gr. Ef maður dróttar að öðrum manni einhverju því, sem verða myndi virðingu hans til hnekkis, eða ber slíka aðdróttun út, þá varðar það sektum eða fangelsi allt að 1 ári.

236. gr. Sé ærumeiðandi aðdróttun höfð í frammi eða borin út gegn betri vitund, þá varðar það fangelsi allt að 2 árum.

Sé aðdróttun birt eða borin út opinberlega, enda þótt sakaráberi hafi ekki haft sennilega ástæðu til að halda hana rétta, þá varðar það sektum eða fangelsi allt að 2 árum.

237. gr. Ef maður bregður manni brigslum án nokkurs tilefnis, þá varðar það sektum, þótt hann segi satt.

 

Lögreglan eða sýslumannsembættið á þeim stað þar sem barnið býr, eftir því sem við á, veitir upplýsingar um farveg málsins, telji forsjáraðili að brotið hafi verið gegn framangreindum ákvæðum. Forsenda þess að lögreglan taki á málinu er að forsjáraðilar fórnarlambsins kæri ummælin. Á www.logreglan.is er að finna helstu upplýsingar um embættin í landinu. Ef barn hefur haft í hótunum eða skrifað alvarleg niðrandi ummæli um annað barn á Netið eða sent þau með SMS–skilaboðum er oft talin ástæða til þess að kalla gerandann (sé vitað hver hann er) ásamt foreldrum í viðtal hjá lögreglu til að gera þeim grein fyrir alvarleika málsins. Barnaverndarnefnd fær alltaf upplýsingar ef barn er grunað um refsivert athæfi.

 

Landssamtökin Heimili og skóli starfrækja SAFT–verkefnið svokallaða en meginmarkmið þess er að hvetja til ábyrgrar og öruggrar netnotkunar barna og unglinga. SAFT stendur fyrir samfélag, fjölskylda og tækni. Verkefnið er vakningarátak um örugga netnotkun barna og unglinga og er hluti af aðgerðaáætlun Evrópusambandsins um öruggari netnotkun og er styrkt af ESB. Menntamálaráðuneytið hefur falið Heimili og skóla – landssamtökum foreldra að annast útfærslu og framkvæmd verkefnisins.

 

Hvað er til ráða?

Einelti kemur öllum við. Þegar upp koma eineltismál eru til ýmsar leiðir til að leita sér aðstoðar. Þolendur eineltis þarfnast ekki einungis hjálpar, heldur einnig gerendurnir. Eftirfarandi aðilar veita fræðslu, stuðning og ráðgjöf um einelti.

 

Félagsþjónusta sveitarfélaganna

Á vegum sveitarfélaganna er veitt ýmis konar félagsleg ráðgjöf (fjölskylduráðgjöf). Hér er listi yfir öll sveitarfélög landsins. Með því að smella á viðkomandi sveitarfélag er hægt að komast inn á heimasíðu þess.

Þjónustumiðstöðvarnar í Reykjavík. Þar er veitt ýmiss konar félagsleg ráðgjöf. Nánar á www.reykjavik.is.

Olweusarverkefnið gegn einelti

Kennarasambands Íslands, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Heimilis og skóla og með stuðningi Kennaraháskóla Íslands. Framkvæmdastjóri Olwesuarverkefnisins á Íslandi er Þorlákur H. Helgason. Hægt er að hafa samband við Þorlák í síma 894–2098 eða á netfangið thorlakur@khi.is. Þorlákur veitir ráðgjöf þeim sem til hans leita vegna eineltismála í grunnskólum.

Heimili og skóli

Landssamtökin Heimili og skóli aðstoða þá sem hafa áhyggjur af einhverju varðandi skólagöngu og uppeldi barna. Heimasíðan er www.heimiliogskoli.is.

*

Hjálparsími Rauða krossins 1717

Þessi sími er opinn allan sólarhringinn fyrir þá sem líður illa eða finnst lítill tilgangur með lífinu. Það kostar ekkert að hringja.

Kirkjan

Mörgum finnst gott að tala við sóknarprestinn sinn um viðkvæm og persónuleg mál, enda eru prestar bundnir trúnaði.

Skólaskrifstofa sveitarfélagsins

Á skólaskrifstofu sveitarfélagsins (Menntasviði í Reykjavík) starfa sérfræðingar sem veita skólunum og nemendum þeirra faglegan stuðning.

Starfsfólk skólans

Ef um er að ræða einelti í skólanum er nauðsynlegt að umsjónarkennari viti af því til að hægt sé að bregðast við því. Grunnskólanemar eiga að geta leitað til umsjónarkennara, námsráðgjafa og skólahjúkrunarfræðings með trúnaðarmál.

Starfsfólk félagsmiðstöðvar

Ef eineltið á sér stað í félagsmiðstöð er mikilvægt að starfsfólk sé látið vita. Starfsfólkið á að hafa þekkingu og reynslu til að taka á málinu og leiðbeina.

Starfsfólk félags eða stofnunar

Ef eineltið á sér stað í íþrótta- eða tómstundastarfi er mikilvægt að starfsfólk sé látið vita. Starfsfólkið eða a.m.k. forstöðufólk ætti að geta tekið á eineltinu og leiðbeint um viðeigandi aðgerðir.

Tótalráðgjöfin

Tótalráðgjöfin er ætluð ungu fólki sem vantar aðstoð og ráðgjöf fagfólks til að leysa úr alls kyns vandamálum. Hægt er að hringja í síma 520–4600, koma (í Hitt húsið, Pósthússtræti í Reykjavík) eða senda tölvupóst. Allar nánari upplýsingar er að finna á heimasíðunni www.totalradgjof.is.

Börn og þunglyndi

http://www.landlaeknir.is/?PageID=289

Þunglyndi getur lagst á alla, líka börn og ungmenni

Börn með námserfiðleika
Börn sem lenda í einelti
Börn sem einangrast félagslega
Börn sem flytja oft
Börn eftir skilnaði
Börn eftir dauðsfall
Börn sem eru vanrækt
Börn sem eiga foreldra með geðræna sjúkdóma
eða eiga við fíknivanda að stríða.

Áður fyrr var talið að börn gætu ekki orðið þunglynd, þunglyndi væri sjúkdómur þeirra fullorðnu. Depurð og aðrar tilfinningasveiflur unglingsáranna voru útskýrðar sem  eðlilegur fylgifiskur þess að breytast og þroskast. Undanfarin ár hefur geðheilsa barna verið markvisst skoðuð. Þá kemur í ljós að þunglyndi hinna ungu er vaxandi vandi í hinum vestræna heimi.

Það sem veldur þunglyndi barna eða ungmenna er samspil margra þátta. Lágt sjálfsmat, erfitt áfall,  s.s. við dauðsfall náins ættingja eða vinar, erfiður skilnaður foreldra, og félagsleg einangrun um lengri tíma getur orðið  ávísun á þunglyndi, sérstaklega ef barnið fær ekki virkan stuðning innan fjölskyldunar. Þunglyndi foreldris er áhættuþáttur fyrir börn, sömuleiðis mikil spenna og samskiptaörðuleikar á heimili.

Einkenni
Helstu einkenni þunglyndis hjá börnum og unglingum eru einbeitingarleysi með minnkuðum námsárangri, pirringur og reiði, léleg umhirða, lystarleysi og þreyta; þau kvarta um að geta ekki sofið eða að dreyma illa, þau snúa sólarhringnum við og loka sig af frá vinum; leiði, og áhugaleysi; dapurleg tónlist verður ríkjandi.

Mjög mikilvægt er að vera vakandi fyrir þunglyndi barna því ómeðhöndlað þunglyndi getur haft afdrifarík áhrif á líf þeirra síðar á ævinni. Ómeðhöndlað þunglyndi barns getur truflað mjög alla félagslega virkni og leitt til þess að barnið flosnar upp úr skóla, leitt til félagslegrar einangrunar og  vímuefnanotkunar til að deyfa sársaukann. Í verstu tilvikum getur það leitt til sjálfsvígstilraunar.

Meðferð
Mikilvægt er að hefja meðferð sem fyrst. Það er ekki nóg að meðhöndla barnið eitt og sér, heldur þarf að aðstoða alla fjölskylduna. Foreldrar þurfa  stuðning og fræðslu til að geta stutt barnið sem best. Fjölskyldumeðferð hefur að leiðarljósi að minnka togstreitu, ef hún er fyrir hendi, og stuðla að bættum samskiptum allra aðila.

Auk þess þarf barnið eða ungmennið einstaklingsmiðaða meðferð. Hópmeðferð getur líka verið mjög gagnleg, ekki síst þar sem hún hjálpar barninu/unglingnum að sjá að það eru fleiri sem glíma við svipaðan vanda, því að barnið hefur oft þróað með sér það viðhorf að engum geti liðið eins illa og því sjálfu, eða verið jafn ómöguleg manneskja.

Lyfjameðferð er stundum valkostur og er þannig meðferð nú beitt í æ ríkara mæli við þunglyndi barna og unglinga.

Úrræði
Þunglyndi greinist oft fyrst í skólanum. Kennarar taka eftir því að nemandinn er farinn að dragast aftur úr, sinnir ekki heimanámi, tekur lítinn þátt í umræðu, dregur sig í hlé eða mætir illa.  Leita þarf allra ráða til að koma í veg fyrir að slíkt ástand þróist í þunglyndi svo að draga megi úr hamlandi áhrifum þess á þroska barnsins.

Innan skólans eru sálfræðingar, námsráðgjafar, skólahjúkrunarfræðingar og kennarar sem hægt er að leita til í upphafi og fá ráðgjöf hjá. Heilsugæslan á hverjum stað getur gripið inn í ferlið snemma. Margar heilsugæslustöðvar hafa komið á fót unglingamóttöku þar sem unglingurinn getur komið sjálfur án þess að panta tíma. Sérfræðingsþjónusta er  á Barna-og unglingageðdeild við Dalbraut. Eins er starfandi barnageðlæknir við barnadeild FSA á Akureyri.

Þá starfa barnageðlæknar, sálfræðingar, félagsráðgjafar og geðhjúkrunarfræðingar á einkareknum stofum sem veita ráðgjöf og meðferð. Félagsþjónustan um allt land hjálpar til með stuðningi við fjölskyldur í vanda, m.a. með því að útvega tilsjónarmenn, stuðningsfjölskyldur, greiða kostnað við meðferð ef með þarf, auk þess sem Barnaverndarstofa hefur fjölmörg meðferðarúrræði sem félagsþjónustan getur beðið um ef barn eða ungmenni þarf tímabundið að komast í annað umhverfi til að ná bata.

- – - – - – - – -

Vefir um skyld efni:

Sérstakur upplýsingavefur um geðheilsu barna og ungmenna á vegum Þjóðar gegn þunglyndi:
www.umhuga.is

Á vef Rauða kross Íslands er að finna fræðsluefni fyrir unglinga í vanda:
Sálræn skyndihjálp fyrir unglinga

Fræðsluvefur á ensku með leiðbeiningum fyrir þá sem starfa við uppeldi og kennslu barna og unglinga með það markmið að bæta tilfinningalega líðan þeirra og færni:
Partnership for Children. Zippy’s friends

Bandarískur vefur um samstarf skóla með það að leiðarljósi að hjálpa nemendum með margvíslega námsörðugleika:
All kinds of minds

VR – Vellíðan í vinnu.

Vellíðan í vinnu

Þú átt rétt á því að þér líði vel í vinnu. Gott starfsumhverfi stuðlar að aukinni vellíðan á vinnustað og góðum starfsanda. Í þessum kafla er fjallað um margt það sem hefur áhrif á vellíðan þína í vinnunni og hvernig bregðast skuli viði komi upp alvarleg vandamál.

Hér er m.a fjallað um einelti á vinnustað en það er skilgreint sem tíðar og neikvæðar athafnir sem beitt er af einum einstaklingi eða fleiri gegn vinnufélaga sem á erfitt með að verja sig. Þessar athafnir valda þeim einstaklingi sem fyrir þeim verður mikilli vanlíðan og grafa undan sjálfstrausti hans.

Hér er líka fjallað um  kynferðislega áreitni en hún felst m.a. í óæskilegru líkamlegri snertingu, óvelkomnum aðdróttunum, bröndurum, athugasemdum um útlit eða grófum munnsöfnuði.

Einelti

Einelti á vinnustað er skilgreint sem tíðar og neikvæðar athafnir sem beitt er af einum einstaklingi eða fleiri gegn vinnufélaga sem á erfitt með að verja sig. Þessar athafnir valda þeim einstaklingi sem fyrir þeim verður mikilli vanlíðan og grafa undan sjálfstrausti hans.

Að gera lífið óbærilegt

Það eru margar aðferðir sem gerendur nota til að gera þolendum lífið óbærilegt; rógburður t.d. slúður, illt umtal og sögusagnir sem beitt er til að grafa undan mannorði þolanda, rangar ásakanir um frammistöðu í starfi, stöðug og óréttlát gagnrýni, niðurlæging í viðurvist annarra, særandi ummæli og nafnaköll, beinar munnlegar eða líkamlegar hótanir, aukið vinnuálag, niðrandi skírskotun til aldurs, kyns eða litarháttar, persónulegar móðganir, háð, árásargirni, stöðugar breytingar á vinnuaðferðum eða vinnutíma, skemmdarverk, tafir í vinnu, útilokun frá veislum, fundum eða ferðum og jafnvel kynferðisleg áreitni.

Allir geta orðið fyrir því að vera lagðir í einelti. Einelti á vinnustað einkennist af röð atvika í stað eins ákveðins atburðar. Eineltið getur því staðið yfir í margar vikur eða mánuði áður en sá sem fyrir því verður áttar sig á því að hann er orðinn fórnarlamb eineltis.

Sá sem stendur fyrir einelti getur verið samstarfsmaður, undir- eða yfirmaður. Það má finna nokkra sameiginlega þætti í fari gerenda eineltis, s.s. skort á sjálfstrausti, óöryggi, félagslega vanhæfni eða vanhæfni til stjórnunar. Til að fela þessa vanhæfni grípur gerandi oft til þess ráðs að varpa henni yfir á vinnufélaga sinn, t.d. með því að leyna hann upplýsingum, gagnrýna hann stöðugt eða bera röngum sökum.

Hvers vegna?

Einelti getur átt sér stað á hvaða vinnustað sem er, einnig þar sem vinnuaðstæður er taldar vera til fyrirmyndar. Þó eru ýmsir þættir sem geta stuðlað að einelti á vinnustað, t.d. þegar samkeppni meðal starfsmanna er mikil, ótti er við uppsagnir, öfund ríkir meðal starfsmanna, stöðuhækkanir eru á kostnað annarra, skortur er á þjálfun starfsmanna, lítil virðing er borin fyrir öðrum og skoðunum þeirra, vinnuaðstæður eru slæmar eða henta illa, breytingar eru gerðar á skipulagi, vinnuálag er of mikið, markmiðin of háleit, stjórnun ómarkviss eða í formi valdbeitingar og upplýsingaflæði lélegt.

Reglugerð
um aðgerðir gegn einelti á vinnustað

I. KAFLI
Gildissvið og orðskýringar.
1. gr.
Gildissvið.

Reglugerð þessi gildir um aðgerðir gegn einelti á vinnustað sem lög nr. 46/1980, um
aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, gilda um.

2. gr.
Markmið.

Markmiðið með þessari reglugerð er að innan vinnustaða verði stuðlað að forvörnum og
aðgerðum gegn einelti á vinnustöðum.

3. gr
Orðskýringar.

Í reglugerð þessari er merking eftirfarandi hugtaka sem hér segir:

a. Einelti: Ámælisverð eða síendurtekin ótilhlýðileg háttsemi, þ.e. athöfn eða hegðun
sem er til þess fallin að niðurlægja, gera lítið úr, móðga, særa, mismuna eða ógna og
valda vanlíðan hjá þeim sem hún beinist að. Kynferðisleg áreitni og annað andlegt eða
líkamlegt ofbeldi fellur hér undir. Hér er ekki átt við skoðanaágreining eða
hagsmunaárekstur sem kann að rísa á vinnustað milli stjórnanda og starfsmanns eða
tveggja eða fleiri starfsmanna enda leiði slíkur skoðanaágreiningur eða
hagsmunaárekstur ekki til þeirrar háttsemi sem lýst er hér að framan.

b. Vinnuverndarfulltrúi á vinnustað: Fulltrúi í öryggisnefnd, sá sem hefur verið kosinn
öryggistrúnaðarmaður eða skipaður öryggisvörður skv. II. kafla laga nr. 46/1980, um
aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum. Enn fremur er átt við aðra aðila sem
starfa að vinnuvernd innan vinnustaðar.

II. KAFLI

Skyldur atvinnurekanda.
4. gr.

Almennt ákvæði.
Atvinnurekandi skal skipuleggja vinnu þannig að dregið sé úr hæ ttu á að þæ r aðstæ ður
skapist í vinnuumhverfi sem leitt geti til eineltis eða annarrar ótilhlýðilegrar háttsemi.
Atvinnurekandi skal gera starfsfólki það ljóst að einelti og önnur ótilhlýðileg háttsemi er
óheimil á vinnustað. Atvinnurekanda ber skylda til að láta slíka háttsemi á vinnustað ekki
viðgangast og skal hann leitast við að koma í veg fyrir ótilhlýðilega háttsemi sem hann fæ r
vitneskju um, í samráði við vinnuverndarfulltrúa á vinnustaðnum þegar við á.

5. gr.
Áhættumat og forvarnir.

Atvinnurekandi ber ábyrgð á að gerð sé áæ tlun um öryggi og heilbrigði á vinnustað sem
felur í sér almennt áhæ ttumat og áæ tlun um forvarnir, sbr. XI. kafla laga nr. 46/1980, um
aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum. Við gerð áhæ ttumatsins skal meðal annars
meta aðstæ ður í vinnuumhverfinu sem geta leitt til eineltis. Grípa skal til viðeigandi aðgerða í
samræmi við niðurstöður áhæ ttumatsins til að draga úr eða koma í veg fyrir að slíkar aðstæ ður
komi upp á vinnustaðnum. Atvinnurekandinn skal hafa samráð við vinnuverndarfulltrúa við
gerð áhæ ttumats og áæ tlun um forvarnir.

III. KAFLA
Viðbrögð við upplýsingum um einelti.

6. gr.
Tilkynningaskylda starfsmanns.

Starfsmaður sem hefur orðið fyrir eða hefur vitneskju um einelti á vinnustað skal
upplýsa atvinnurekanda eða vinnuverndarfulltrúa vinnustaðarins um það. Skal starfsmaðurinn
vera reiðubúinn að skýra mál sitt nánar ef ástæ ða þykir til.

7. gr.
Viðbrögð atvinnurekanda.

Atvinnurekandi skal bregðast við eins fljótt og kostur er komi fram ábending eða
kvörtun um einelti á vinnustað. Hið sama gildir þegar rökstuddur grunur er um að einelti eða
önnur ótilhlýðileg háttsemi í garð starfsmanna eða stjórnenda eigi sér stað innan
vinnustaðarins. Meta skal aðstæ ður í samvinnu við vinnuverndarfulltrúa vinnustaðarins,
utanaðkomandi ráðgjafa, ef með þarf, og aðra er málið varðar. Atvinnurekandi skal grípa til
viðeigandi ráðstafana og fylgja því eftir að einelti endurtaki sig ekki á vinnustaðnum.

IV. KAFLI
Ýmis ákvæði.

8. gr.
Eftirlit.

Vinnueftirlit ríkisins hefur eftirlit með framkvæmd reglugerðar þessarar, sbr. 82. gr. laga
nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum, með síðari breytingum.

9. gr.
Viðurlög.

Brot á ákvæ ðum reglugerðar þessarar geta varðað viðurlögum skv. 99. gr. laga nr.
46/1980, um aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum, með síðari breytingum.

10. gr.
Kæruheimild.

Um kæ ruheimildir á grundvelli þessarar reglugerðar fer skv. 98. gr. laga nr. 46/1980, um
aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum, með síðari breytingum.

11. gr.
Gildistaka.

Reglugerð þessi, sem sett er með heimild í 37. gr., e-lið 38. gr., 65. gr., 65. gr. a og 66.
gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhæ tti og öryggi á vinnustöðum, með síðari
breytingum, að fenginni umsögn stjórnar Vinnueftirlits ríkisins, öðlast þegar gildi.
Félagsmálaráðuneytinu, 2. desember 2004

Hvert skal leita.

Leitaðu ráða hjá:

• Heilsugæslustöðvum
• Bráðamóttöku geðdeilda
• Sérfræðingum um geðheilsu, t.d. geðlækni, sálfræðingi, eða geðhjúkrunarfræðingi
• Námsráðgjafa, presti eða félagsráðgjafa
• Fjölskyldumiðstöðinni; þar er hægt að fá viðtöl fyrir foreldra með börn í vanda.
• Ekki má hér gleyma því sem oft er mikilvægast, það er að ræða um vanlíðan sína við nána ættingja og vini.

Hér fyrir neðan eru heimilisföng og símanúmer ýmissa sem geta veitt þér hjálp og ráðgjöf:
Heilsugæslustöðvar í hverju heilsugæsluumdæmi
Sjá símaskrá

Læknavaktin
Smáratorgi 1, 200 Kópavogur
Sími: 1770

Félagsþjónusta í einstökum sveitarfélögum
Sjá símaskrá
Bakvakt Barnaverndar sveitafélaga:
Hringið í síma 112

Hjálparsími Rauða kross Íslands
Sími: 1717. Smellið á mynd.

Bráðaþjónusta geðdeilda:
Landspítali - háskólasjúkrahús
við Hringbraut, 101 Reykjavík
Sími: 543 1000

Fjórðungssjúkrahús Akureyrar
Eyrarlandsvegi, 600 Akureyri
Sími: 463 0100

Geðhjálp
Túngötu 7, 101 Reykjavík
Sími: 570 1700

Vinalínan
Sími: 561 6464, grænt númer: 800 6464

Fjölskyldumiðstöðin
Heilsuverndarstöðinni
Barónsstíg 47, 101
Sími: 511 1599

Landlæknisembættið: Þjóð gegn þunglyndi
Austurströnd 5, 170 Seltjarnarnes
Sími: 510 1900, fax: 510 1919
Tölvupóstur: postur@landlaeknir.is
Vefsíður: www.landlaeknir.is
www. thunglyndi.landlaeknir.is

Sjá einnig: www.umhuga.is

Öflugt sjálfstraust

Þetta námskeið er fyrir alla foreldra sem vilja styrkja sig í að verða sterkar fyrirmyndir fyrir börnin sín, bæta eigin sjálfsímynd og um leið vellíðan.

Höfundar námskeiðsins eru Jóhann Ingi Gunnarsson sálfræðingur og Sæmundur Hafsteinsson sálfræðingur. Eru þeir annálaðir fyrir sín vel heppnuðu námskeið sem þeir hafa verið með um allt land s.s. árangursrík liðsheild, árangursrík samskipti, álag, áföll og streita og öflugt sjálfstraust.
Þeir flytja námsefnið á myndbandi og hafa þjálfað starfsfólk Foreldrahússins til að hafa umsjón með námskeiðunum.
Námskeiðsgögnin eru vönduð vinnubók ásamt geisladiski sem höfundarnir hafa lesið inná. Þetta námskeiðsform gefur foreldrum tækifæri á að halda áfram þjálfuninni þegar heim er komið.

Kenndar eru aðferðir til að efla sjálfstraust og hvað einkennir gott eða lélegt sjálfstraust. Fjallað verður um áhrif hugarfars, viðhorfs og hugsunar á hegðun og líðan. Einnig verður fjallað um leiðir til að byggja sig upp og taka ábyrgð á eigin lífi og heilsu.
Vinnuferli: Horft er á hvern kafla fyrir sig á myndbandinu. Þau verkefni sem unnin eru eru ýmist unnin sjálfstætt eða í vinnuhópum. Niðurstöður úr sameiginlegum verkefnum kynntar.

Boðið er uppá að skipta námskeiðinu í tvennt sem verða þá 3 eða 6 tímar í senn. Verð fyrir manninn er kr 6.000,- og innifalið í því er vönduð vinnubók og geisladiskur. Verð fyrir hjón er kr 9.500,- og innifalið í því er 2 vinnubækur og tveir geisladiskar.

Innihaldslýsing

1.kafli: Hvað er sjálfstraust ?
Einstaklingur með gott sjálfstraust hefur trú á sjálfum sér og eigin getu. Hann býr yfir nægjanlegu öryggi til að mynda heilbrigð tengsl og treysta öðrum.
Sjálfstraust er færni sem við getum tileinkað okkur og eflt með þjálfun. Sjálfstraust byggir á þeim tilfinningum og hugmyndum sem við höfum um okkur sjálf.

Sá sem hefur gott sjálfstraust nær árangri. Einstaklingurinn hefur unnið með sjálfan sig og lagt sitt að mörkum.

2. kafli: Sjálfstraust og uppeldi
Gætum vandlega að því hvað við segjum í návist barnanna, þau eru næm og muna lengi. Forðumst óeðlilegan samanburð við önnur börn. Eyðum ekki orku í óþarfa nöldur og aðfinnslur! Notum frekar tímann til að leiðbeina, hvetja og hrósa fyrir það sem vel er gert. Góður agi í bernsku skilar sér sem góður sjálfsagi síðar meir. Góður agi byggist á virðingu.

3. kafli: Hvað einkennir öflugt sjálfstraust
Öflugu sjálfstrausti fylgir sannfæringarkraftur og jákvæð útgeislun. Einstaklingar með gott sjálfstraust eru þægilegir í umgengni, virða aðra og kunna að hvetja til dáða. Þeir kunna að setja sér raunhæf og ögrandi markmið, þá þyrstir í árangur og meiri þorska. Þeir gera hlutina, eru dugmiklir og láta verkin tala.

4. kafli: Að byggja upp sjálfstraust
Ég ber sjálf(ur) ábyrgð á því hvernig mér gengur í lífi og starfi. Ég leita stöðugt leiða til að axla þá ábyrgð og styrkja trú mína á árangur. Sannur árangur byggist ekki á eigingirni. Ég gæti þess að fylgjast með framförum hjá sjálfum mér, ég get stjórnað eigin getu betur en annarra. Ég vil læra að njóta betur árangurs og rækta þannig með mér tilfinningu fyrir því að ég eigi velgengni skilið.

5. kafli: Efasemdapokinn
• Að granda eigin efasemdum.
• Við getum sjálf stjórnað eigin tilfinningum og hugarfari.
• Ég leita lausna – ekki hindrana.
• Ég beiti markvissri hugþjálfun og tileinka mér árangursríka hugsun.

Samantekt
Ég set mér skýr og jákvæð markmið – hugleiði vel leiðir að markinu.
Allt er mögulegt, fátt er skemmtilegra en að ná árangri í lífinu.
Ég tek ábyrgð á eigin lífi.

Umsögn
Námskeiðið var á allan hátt ákaflega gagnlegt og gefandi. Ég fór á það með
opnum huga og eftir á að hyggja held ég að það sé einmitt dýrmætasta
veganestið, þ.e. að vera tilbúinn að tjá sig og hlusta um leið á frásagnir
annarra í svipuðum sporum.
Námskeiðið skilaði mér miklu og vakti upp áleitnar spurningar um
aðferðafræði í uppeldi. Það dýrmætasta af öllu fannst mér þó hversu
opinskáir foreldrar voru þegar kom að því að ræða ýmis vandamál sem þeir
voru að glíma við.
Ég tek ofan fyrir þeim konum sem til okkar komu – ósköp venjulegir foreldrar
eins og við öll – og fannst þær standa sig með mikilli prýði. Ef hægt er að
finna á námskeiðinu galla, er það helst að viðfangsefnið sé of umfangsmikið
fyrir aðeins tvö kvöld. En ég hvet alla foreldra sem eiga þess kost, að sækja
námskeiðið. Þeim tíma er vel varið.
Sigurður Sverrisson, Akranesi
——————
Aðrar umsagnir um námskeiðið
“Uppbygging námskeiðsins var nýstárleg og forvitnileg.”

“Fyrirlestur á myndbandi hefur sína kosti
en kemur ekki í stað fyrirlesara á staðnum.”

“Námskeiðið var gagnlegt og fræðandi.”

“Það ber vott um mikið sjálfstraust að hefja námskeið á því að segja
vandalausum frá sínum vandamálum.”

“Takk fyrir mig – þetta var frábært.”

“Ég hef lært mikið og ætla, get og skal reyna að fara
eftir því sem ég hef lært.”

“Námskeiðið jók mér skilning á mannlegum samskiptum… og á sjálfum mér.”

“Tíminn fyrir hópvinnuna þyrfti að vera rýmri, en verkefnin eru góð.”

SJÁLFSTYRKING námskeið fyrir börn og unglinga

SKRÁNINGAR Á NÁMSKEIÐ 2009:
Skráning sendist á jorunn@vimulaus.is
upplýsingar: nafn foreldris, sími og kennitala, nafn barns og bekkur

UM NÁMSKEIÐIÐ:

Sjálfstyrking unglinga fyrir 13 – 17 ára og Börnin okkar fyrir 10 -12 ára eru byggð upp á líkan hátt. Verkefnavinna og umræðuefni eru sniðin og löguð að hverjum aldurshópi fyrir sig. Tekið er mið af þroska og hæfni þátttakenda. Markmið að námskeiði loknu er að þátttakendur sjái sig í jákvæðara ljósi og beini hugsunum sínum að sínum sterku hliðum og efli þær. Gott sjálfstraust og trú á eigin getu eru nauðsynlegir kostir til að verjast óæskilegum áhrifum frá samfélaginu.

Námskeiðið stendur yfir í tíu vikur
Foreldrar mæta í tvö skipti með börnum sínum

Kennslan fer fram í Foreldrahúsinu. Allar nánari upplýsingar eru í símum 511-6161 eða 511-6160

MARKMIÐ
Byggja upp sjálfstraust
Byggja upp þekkingu á tilfinningum
Byggja upp félagsleg tengsl
Byggja upp samskiptahæfni
Byggja upp sjálfsþekkingu

VINNULÝSING
Sjálfstyrking: Námskeiðinu er ætlað að efla sjálfstraust og félagslega færni barna/unglinga. Gerð eru tilfinningaverkefni og þátttakendum er kennt að skilgreina eigin tilfinningar. Þekking á eigin tilfinningum og líðan getur hjálpað til við að öðlast betra líf.

Víðsýni og skilningur á samfélaginu. Að vera fær um að setja sig í spor annarra án þess að dæma er mikilvægt. Að átta sig á hvað liggur að baki hegðunar annarra hverju sinni auðveldar viðkomandi að átta sig betur á skilaboðum frá umhverfinu.

Verkefnavinna er í skriflegu formi, unglingarnir fá heimaverkefni í samskiptum, þeir æfa sig heima eða í skólanum og segja síðan frá árangrinum á næsta fundi. Er þá sérstaklega átt við samskipti við annað fólk.

Listnám: Myndlist, tónlist, leikræn tjáning, sjálfstæð listsköpun og orðlist. Lögð er áhersla á sjálfstæð vinnubrögð og framkvæmdargleði.

Án vímu: Að lifa sáttur og án vímugjafa er mikilvægur þáttur. Farið verður með þátttakendur t.d. á kaffihús. Þeim er kennt að setja eðlileg mörk. t.d. gagnvart vinum sínum. Einnig er þeim kennt að skilgreina hvað er óeðlilegt áreiti frá samfélaginu. Farið er yfir hvernig þeim gekk að “standa með sér“ og hvernig þeim leið þegar vel tóks til.

Ræðukeppni: Hópnum er skipt upp í hópa, með eða móti, málefni og það rökrætt. Á eftir er svo farið yfir hvernig þeim leið að standa uppi í pontu, óttinn við að standa upp skilgreindur og hvað gekk vel. Rætt er um sjálfsöryggi og hvað það er, sem gefur okkur öryggi þegar við stöndum í pontunni.

Samskipti: Við hvern eru erfiðustu samskiptin? Unglingunum er hjálpað til að sjá báðar hliðar. Leir er notaður sem táknmynd um það þegar manni líður verst.

Leiðbeinendur sameina hæfni á sviði listrænnar sköpunar og mannlegra samskipta, þeir aðstoða unglingana til að beita ímyndunarafli sínu og sköpunargáfu til að ná félagslegri og tilfinningalegri kjölfestu.

Unglingarnir fara með verkefni heim þar sem þau æfa sig í samskiptum, ráða bót á neikvæðum tilfinningum og hvernig þau geti þjálfað sig í jákvæðu sjálfstali og lært að hvetja sig áfram til jákvæðra verka og hugsunar.